آب سد جیرفت باید رها شود

 |  نوشته شده توسط : دکتر مهران عسگرپور

طبق قانون توزیع عادلانه آب که در کشور ما وجود دارد که اگر این قانون را با وجود اینکه کامل نیست همه موسسات یا مردم یا هر کسی اجرا کنند می‌توانیم استفاده بهینه ای را از آب داشته باشیم. طبق این قانون حقابه‌هایی مشخص شده و حقابه کشاورزی که این گونه است که مالکین و کشاورزانی که در طول تایخ از آب رودخانه‌ها و چشمه هایی استفاده می‌کردند امروز این حقابه نسل به نسل به فرزندانشان منتقل شده است، باید حقشان در نظر گرفته شود.

مهم تر از اینها حقابه زیست محیطی است که برای زیست بوم یک منطقه از جمله حیوانات و تالاب ها و دریاچه ها باید در نظر گرفته شود و در این قانون هم این مساله دیده شده است. آب از سرشاخه‌ها حرکت می‌کند و به دریا، دریاچه‌ها و به خصوص تالاب‌ها می‌رسد و در تنظیم اکوسیستم یک منطقه تاثیرگذار است که باید نکات لازم رعایت شود. قانون گذار حقابه ها را مشخص کرده، یعنی وقتی که متولی امر که سازمان امور آب و وزارت نیرو است کاملا شفاف و مشخص اعلام می‌کند چنانچه متولیان امر در بالادست‌ها سدی را احداث می‌کنند در مسیر چرخه آب حقابه ای که به دشت ها، تالاب‌ها و دریاچه ها می رود باید داده شود.

مثلا می‌خواهند سدی را احداث کنند چه با اهداف کشاورزی، صنعتی، شرب و آشامیدنی هرچیزی که احداث کنند ابتدا ملزم است که میزان حقابه مورد نیاز زیست محیطی دریاچه یا تالاب مانند جازموریان را رها کنند و دوم حقابه کشاورزان است البته اگر مازاد بر این حقابه‌ها آبی موجود باشد می‌توانند از این حقابه برای احداث سد استفاده کرده و به این ترتیب در جاهای دیگر هم از آن استفاده یا به کسی دیگر واگذار شود.

 متاسفانه در بحث سدها وزارت نیرو بسیار ضعیف عمل کرده چه در واگذاری هایی که خودش سدها را احداث کرده چه واگذار کردن به دیگران. حقابه دریاچه جازموریان که به علت عدم ورود آب از سرشاخه‌ها چه در مسیر رودخانه بم‌پور و چه هلیل‌رود که تامین کننده اصلی آب آن بوده رعایت نشده. این حقابه زیست محیطی باید از سرشاخه‌ها بیاید در مسیر هم اگر حرکت می‌کند باید رها شود چه متولی وزارت نیرو باشد چه سدهایی که بالادست هستند. سد رابر، صفارود،بافت که الان کلی بارندگی‌ دارد آب را نگه می دارد یا سدی را که وزارت جهادی کشاورزی با متولی گری اداره کل منابع طبیعی شمال استان کرمان راه انداخته و بندهایی را بسته اند اگر قرار بر حقابه زیست محیطی بود باید از سد بافت ۱۰ یا ۲۰ مترمکعب حقابه را مشخص کنند. این حقابه باید از آنجا حرکت کند به بندآب سیمانی جهاد کشاورزی برسد و سپس عبور کند تا به به سد بافت برسد. از سد بافت و صفارود و سد جیرفت هم عبور کند تا به محل اصلی خود برسد. می گویند ما حقابه مربوط به سد جیرفت را ما داریم رها می‌کنیم در حالی که اینها نه حقابه کشاورزان سنتی و باستانی نه حقابه جازموریان است. این حقابه را خودشان برای نور چشمی‌هایشان گذاشته‌اند. بالادست شهر جیرفت بعد از آبگیری سد جیرفت در سال ۷۳-۷۲ که آبگیری شد اینها آمدند احساس کردند آب زیاد است به نور چشمی خودشان و ملک‌ها و زمین هایی که بایر بودند و هیچ حقابه ای هم نداشتند را آباد کردند.حقابه به جایی گفته می‌شود که با کانال‌های سنتی آب رودخانه را استفاده می‌کردند اما حقابه ای که بالادست شهر جیرفت به نور چشمی‌ها داده شده و امروز همه زمین‌ها را اجاره داده اند مالکینی هستند از شمال استان از جنوب جیرفت و از دیگر نقاط کسانی که نور چشمی بودند به آنها زمین های بایر زیادی واگذار شده است.آب از رودخانه پمپاژ می‌شود جایی که آب در آنجا پمپاژ می‌شود نامش حقابه نیست که شما پمپاژ کنید ببرید به بالادست. اینها همین مقدار آب کمی که رها می‌کنند از سد جیرفت می‌ آید و حقابه داران جدیدالتاسیس و نور چشمی‌ها دارند از آن استفاده می‌کنند وگرنه حقابه داران اصلی از شهر جیرفت، حاشیه هلیل رود شروع می‌شوند تا جازموریان که در اسنادشان نوشته شده حق شرب از رودخانه هلیل رود و در شهرستان های عنبرآبادجیرفت، رودبار، قلعه گنج هم مشخص هستنداینها حقابه داران اصلی کشاورزی هستند.حقابه زیست محیطی اصلی که جازموریان و در مسیر اکوسیستم این مسیر هلیل رود تا جازموریان قرار دارد و این زیست بوم نیاز دارد تا حقابه را برایش  رها کنند. مثلاً باید بگویند ۱۰ مترمکعب یا ۱۰۰ مترمکعب این آب را رها می‌کنیم حقابه زیست محیطی. این ۱۰ مترکعبی باید از سدها و دریچه‌های اضافه عبور کرده و بعد بیاید سد جیرفت، اضافه بر این ۱۰ لیتری که می‌رود به جازموریان ۱۰ مترمکعب دیگر را برای حقابه داران حاشیه رها کنیم نه اینکه برای یک تعداد کمی. امروز چرا سد جیرفت را باز نمی کنند و آبش را نگه می‌دارند الان برای آشامیدنی نیست اگر برای آشامیدن بود نگه داشتن آن عاقلانه بود اما اینها نگاه می‌دارند تا بخار می‌شود، چرا؟ چون نورچشمی‌ها و متولیان خود کسانی که در وزارت نیرو هستند در موضوع آب استان کرمان متولی و تصمیم گیرنده و تصمیم ساز هستند خودشان اینجا زمین و آب دارند اجاره دادند یا به کسی فروختند و دارند انجام می‌دهند. بیشتر حواسشان به خودشان است و این مشکلی است که امروز گریبان گیرجامعه ما شده. بنابراین باید هم حقابه کشاورزی را تفکیک کنند هم حقابه زیست محیطی را عبور دهند چه جهاد کشاورزی و منابع طبیعی باید این حقابه را عبور دهند، سد بافت، سد رابر و سد جیرفت و از آن طرف هم سد بم‌پور باید اینکار را انجام دهند زیرا وظیفه شان است. باید بتوانند حقابه را عبور دهند تا چرخه آب انجام شود. چرا نمی فهمند مسوولان و متولیان آب که چرخه را وقتی قطع می کنند بارندگی هم در سرشاخه‌ها انجام نمی شود. اگر این چرخه آب عبور داده شود در سرشاخه‌ها برف و باران می‌بارد و آب به رودخانه می رود تا به جازموریان برسد اگر در جازموریان و در مسیر رطوبت وجود داشته باشد همین رطوبت باعث باردار شدن ابرها می‌شود. امروز این بارندگی‌هایی که داریم هر توده ابر باران‌زایی که عبور می‌کند با استفاده از این رطوبت دوباره بارندگی‌ها رخ می‌دهد این بارندگی هایی که الحمدالله این چندمدت شاهد آن هستیم  به واسطه همین رطوبت است. اگر اینها مداوم بیایند آب سد را رها کنند در یک فرجه زمانی عمل کنند زیرا وظیفه شان است چون حیوانات، جنگل‌ها و موجودات زنده ای که در این اکوسیستم به واسطه وجود هلیل‌رود آمدند و اینجا را به عنوان محل زندگی شان انتخاب کردند و ساکن شدند به واسطه این آب و هو این اقلیم بوده و ما حق نداریم در آن دست اندازی کنیم و بلکه باید حق آنها را ادا کنیم و بعد از آن اگر آبی اضافه شد کشاورزان استفاده کنند. اگر باز هم زیاد شد به صنعت منتقل شود. اما متاسفانه امروز هر کسی که ارتباطاتی دارد و متولی امر است، تصمیم گیر و تصمیم ساز است و همه کار به ضرر طبیعت انجام می‌دهد. در آخر باید گفت که در بحث احیای دریاچه ارومیه مگر چه کاری انجام داده شد؟ همان را می‌توان در بحث جازموریان و هلیل‌رود انجام داد. در آنجا فشار کشت هایی که در بالادست و فشار استفاده آب در بخش کشاورزی و صنعت را کاهش دادند. یعنی به واسطه آن کشت‌ها کمتر ودست اندازی صنعت به آب‌ها کمتر و آب به دریاچه ارومیه منتقل شد. چراکه قبل از آن توسط کشاورزان آنچنانی و پرمصرف، صنعت و دیگر حوزه‌ها استفاده می‌شد و از این رو آب به دریاچه ارومیه نمی رسید. همین کار را می‌توانند در اینجا مدیریت کنند در سرشاخه ها، باران و برفی است آب را رها و در مسیر مدیریت کنند که برسد به جازموریان. می‌توانند این را مدیریت کنند اما می‌گویند اگر ما باز کنیم به آنجا نمی رسد چرا؟ امروز بعد از بارندگی‌های هفته گذشته چقدر طغیان رودخانه از سرشاخه هایی داشتیم در رودخانه شور، دلفارد و رودخانه‌های جبالبارز تا جبالبارز جنوبی که در شهرستان های عنبرآباد، قلعه گنج، کهنوج رودهای فصلی آمدند آب رفت تا رسید به جازموریان. چرا تصمیم‌گیران نمی‌خواهند هلیل‌رود که خودش زمانی یک اَبَررودخانه‌ بود و با هر بارندگی دچار طغیان در منطقه می‌شد الان چرا حتی یک قطره هم از پل‌های ۱ و ۲ در جیرفت عبور نمی کند؟ به این علت که همان ۲۴ سد آبخیزداری که منابع طبیعی احداث کرده در دره‌های رابر و بافت جلوی آب را می‌گیرند. چرا سد جیرفت را نمی خواهند در فصل پر باران رها کنند و در تابستان از آن استفاده کنند؟ آن طور که می‌شود پیش‌بینی کرد الان در رابر و بافت برف خوبی باریده است و سد جیرفت هم طبق اطلاعی که من دارم تقریبا ۵۰ درصد آب دارد.

اگر آب سد رها نشود توده باران زا از جنوب می رود

اگر سد جیرفت با این آب را رها نکنند با نزدیک شدن به نوروز و فصل بهار و گرم شدن هوا از یک طرف این کافی است در یک حرکت توده باران زایی که از غرب وارد استان می‌شود از جنوب برود در سرشاخه‌ها یک باران و یا تگرگ بزند روی برف‌ها و برف‌ها آب شوند آن وقت ورودی سد جیرفت می‌شود مانند سال گذشته و تا ۲ هزار مترمکعب می‌رسد. وقتی که سد پر می‌شود دوباره آن ر ا باز می‌کنند زمین‌های دشت و اطراف هلیل‌رود را دوباره نابود می‌کنند خب اینها باید در فصل بارش سیاست داشته باشند تا حرفی می‌زنیم می‌گویند اینها متولیان امر هستند .من می‌دانم که متولی امر این بخش وزارت نیرو است ولی جبهه مستقیم که در مسیر حرکت می‌کند سازمان آبیاری استان است. بنابراین متخصصان و کارشناسان می‌توانند تشخیص دهند که در فصل بارش که  سدها طغیان‌گیر است. این سد باید تا قبل از فصل طغیان حداقل زیر ۵۰ درصد خالی باشد. در تابستان و گرما آب را رها کنند در زمان طغیان، طغیان‌ها را بگیرد نه نابودی و تخریب در مناطق چون پوشش گیاهی کم شده و بستر رودخانه‌ها هم پر از گل و لای هست باعث تخریب زمین‌ها و خانه‌های مردم و کشاورزان می‌شود. اما می‌توانند مدیریت کنند. مثلا فلسفه ساخت سد جیرفت این بود که طغیان‌گیری کند در فصول پربارش جلوی طغیان‌ها را بگیرد که نابودی نیاورد. در طول تاریخ چندین بار نابوده کرده پس جلویش را بگیرند. در فصل گرم سال کم‌کم این آب‌ها را عبور دهد زیست محیطی حقابه کشاورزان تا استفاده کنند جازموریان هم باشد و چرخه آب انجام شود تا دوباره بخارها برگردند و در سرشاخه‌ها بارندگی انجام شود. باید بتواند سفره‌های زیرزمینی ما را تغذیه کند که متاسفانه نگه داشتند آنجا و آب بخار می‌شود، تغذیه هم رخ نمی دهد. با رها کردن آب سد در بستر هلیل‌رود تمام سفره‌های زیرزمینی ما در این منطقه خودبه‌خود تغذیه می‌شوند. در دو تابستان گذشته که رها کردند خیلی از چاه‌ها که در حوزه میانچیل دوباره آرتزین شدند چون از بستر همین رودخانه به سفره‌ها آب نفوذ می‌کند فلسفه این سد کمک به بخش کشاورزی و برق بود اما این فلسفه رها شده و یک میلیون انسان را قربانی کردند برای تعدادی افراد خاص و نورچشمی که زمین‌های آنها هیچ وقت بی‌آب نشود آب را پشت سد نگه می‌دارند بخار می‌شود می‌رود چرخه آب را هم قطع کردند که به اینها بتوانند آب دهند.

به اشتراک بگذارید :



مطالب مرتبط >

سایر خبر ها