روانشناسی کودک در شرایط آشفته؛
راهکارهای روانشناسی برای دور نگهداشتن کودک از اخبار منفی
کودک نیازمند توجه و مراقبت بیقیدوشرط است. در زمان جنگ و بحرانهای اجتماعی والدین باید تمام تلاش خود را به کار ببندند تا کودک کمترین آسیب ممکن را از شرایط موجود متحمل شود. در این محتوا به بیان راهکارهایی برای والدین در جهت دور نگهداشتن کودک از اخبار سیاه و منفی میپردازیم.
مواجه با هر خبر هیجانات و احساسات گوناگونی در انسان ایجاد میکند. حتی میتوان گفت که اخبار تنها افکار انسان را تغییر نمیدهد؛ بلکه بسیار عمیقتر هیجان و احساس را هم در او دگرگون میکند. در میان اخبار نیز بعضی خبرها مستقیماً حس ترس و خشم را در انسان در شدیدترین حالت ممکن بیدار میکنند. دورنگه داشتن کودک از این دسته اخبار بهسلامت روانیاش و حتی سلامت روانی جامعه آینده کمک میکند.
رشد، تربیت و پرورش کودک سالم و بهنجار از معیارهای اصلی سلامت روانی یک جامعه و تضمینکننده رشد و بلوغ روانی جامعه در آینده است. خانواده بزرگ یعنی جامعه و خانواده کوچک یا همان خانه نقش مهمی دراینخصوص دارند. کودک برای شناخت جهان مشتاق است. کنجکاوی و جستجوگری از ویژگیهای اصلی جهان کودکی است به همین دلیل کودک اخبار را مشتاقانه دنبال میکند. امروز پرسش اینجاست چگونه میتوان کودک را از اخبار سیاه و منفی دورنگه داشت؟ نقش والدین چیست؟
در روانشناسی کودک راهکارهای مناسبی برای دورنگه داشتن کودکان از فضای اخبار سیاه و منفی ارائه شده است که در این محتوا به بخشی از این راهکارها برای والدین و امن کردن فضای خانه برای کودک میپردازم.
نقش والدین
در جهان امروز دسترسی به اطلاعات و اینترنت به سنین بسیار پایین رسیده است. والدین به بهانه سرگرمکردن و شانه خالیکردن از مسئولیت تربیت ابزارهای فنّاوری را در سن بسیار کم در اختیار کودک قرار میدهند. به همین جهت، کودک تلفن همراه در دست داشته و دسترسی راحت و سریعی به منابع خبری و اطلاعات در اشکال مختلف دارد.
نقش پدر محدودکردن این فضای اطلاعاتی به شکل حمایتی و کنترلی است. پدر میتواند با کودک خود زمان بیشتری بگذارند و با درگیرکردن کودک با فضای زندگی روزمره و بازیکردن با او، کودک را از اخبار منفی و سیاه دور کند. پدر باید کنجکاویهای کودکانه کودک را به شکلی مدیریت کند که او خود را در مواجهه با رنج و آسیب جهان تنها و آسیبپذیر نبیند و نقش حامی بودن پدر سایهبان کودک در زمان اخبار منفی و آسیبزننده باشد. در زمان اخبار منفی مربوط به جامعه و جهان بیرون کودک نسبت به جهان و انسانها گاردی حفاظتی میگیرد و حس ترس را در بدترین حالت ممکن تجربه میکند. میتوان گفت کودک همزمان ترس و خشم را نسبت به دیگران تجربه کرده و جهان را با خطر فهمیده و مداوم برای خودش و دیگران نیز خطر ایجاد میکند. نقش پدر در این زمان ایجاد امنیت برای کودک در مسیر کنترل و مراقبت از او در مقابل خطرات جهان بیرون است.
نقش مادر نیز دورنگه داشتن کودک از اخبار به شکلی حمایتی و محبتی است. مادر باید جستجوگری که کودک در میان اطلاعات اطراف به شکل اخبار دنبال میکند را به شکل قصه و روایت سرشار کند. مادر میتواند میان کودک و اخبار منفی با زبان داستان راهی پیدا کند تا کودک ناامنی جهان و جامعه را در میان امنیت کلمات و قصه فراموش کند. مادر میتواند با ایجاد محبت، مراقبتگر کودک در خانه باشد و اجازه ندهد که تلویزیون و تلفن همراه کاملاً در دسترس کودک باشد. حتی میتواند مدیریت کند که صدای اخبار در زمان حضور کودک بلند نباشد یا کلاً منبع تصویر و صدا را قطع کرده و مانع از دیدن و شنیدن تصاویر و اصوات ناگوار توسط کودک شود.
کودکان منبع سوال و پرسش هستند. به همین دلیل در مواجه با خبر نیز سؤالات بسیاری ذهنش را درگیر میکنند. والدین باید با صبر، حوصله، محبت، همدلی و با استفاده از زبانی کودکانه پاسخگو باشند. در صورت پاسخندادن به کودک و همچنین نادیدهگرفتنش ناامنی بیرونی نیز به خانه راهیافته و کودک در فضای ناامن به اخبار سیاه و منفی شرطی میشود.
راهکار دیگر برای والدین میتواند ایجاد فضایی امن در خانه برای کودک باشد. فضای اتاق کودک میتواند مکانی امن برای دورشدن او از ناملایمات بیرونی باشد. فضایی که در آن به بازی با والدین و تعامل همدلانه و بازیگوشانه با کودکان دیگر اختصاصیافته است. والدین میتواند این فضای امن را برای کودک ساخته و زمان بیشتری حتی با او در این فضای امن سپری کنند.
والدین بیتوجه کودک را همواره در معرض اطلاعات منفی و ناامنی قرار میدهند. زمانی که والدین در معرض اضطراب قرار میگیرند برای فرار از این احساس، اضطرابشان را با بیتوجهی به کودک منتقل میکنند. کودک نیز بار سنگین اضطرابهای والدین و خانه را به دوش میکشند. والدین باید بدانند که کودکان برای آشفتگیها و ناملایمات راهکاری ندارند و نباید با آنها دررابطهبا اخبار منفی و سیاه گفتگو کنند.
نکتهای که نباید فراموش کنیم این است که کودک خود زندگی است زمانی که این زندگی به مردگی اخبار منفی و سیاه آلوده میشود این آلودگی سلامت روانی جامعه آینده را به مخاطره میاندازد. کودک در مقابل این اخبار و ناملایمات اجتماعی کاملاً بیدفاع اما کنجکاو است. تنها هوشیاری، همدلی و مدیریت عقلانی والدین میتواند صدمات روانی کودکان در این زمانهای بحرانی را کاهش دهد.