۲ ماه ممنوعیت صادرات خرما، سردخانهها انباشت از پارسال و صادرکنندگان بیاعتبار در بازارهای هدف
نخلداران و صادرکنندگان در عزای خرمای مانده در سردخانه
به گزارش کرمان نو، انبوهی از خرماهای مانده از فصل گذشته، همچنان در دل سردخانههای جنوب کشور نفسهای آخر را میکشند. درحالیکه فقط یک یا دو ماه تا ورود محصول تازه فاصله است. ممنوعیت خلقالساعه صادرات در اوج فصل طلایی تجارت خرما، نهتنها راه این محصول استراتژیک را به بازارهای هدف بست، بلکه حتی پس از لغو ممنوعیت نیز نتوانست داغ نشسته براین صنعت را کم کند. حالا نخلداران و صادرکنندگان زانوی غم بغل کردهاند از طرفی راه صادرات محدود شده است و از طرفی دیگر بحران تامین انرژی سردخانهها بر شدت این درد میافزاید.
تقارن فصل صادرات خرما با ماه مبارک رمضان، همیشه برای بازرگانان ایرانی نویدبخش سود و رونق بوده است. امسال اما، تصمیم ناگهانی دولت برای ممنوعیت صادرات در حساسترین مقطع زمانی، نه تنها رویاهای صادراتی را نقش بر آب کرد، بلکه زنجیرهای از مشکلات را رقم زد که هنوز گریبانگیر فعالان این عرصه است.
امید فدایی، دبیر انجمن صادرکنندگان، با اشاره به ماهیت فصلمحور بودن تجارت خرما، در گفتوگو با کاغذوطن اظهار داشت: متاسفانه ممنوعیتها به صورت خلقالساعه در فصل اوج صادرات، ضرر هنگفتی به باغدار و صادرکننده میزند. صادرات خرما فصل خاصی دارد، مثلاً برای ماه رمضان و با هدف کشورهای مسلمان برنامهریزی میشود. در اوج این صادرات، ایجاد ممنوعیت، صادرکننده را زمینگیر میکند.
او این تصمیمات را ناشی از نگاه تنظیم بازار داخلی و کنترل قیمتها دانست و افزود: این ممنوعیت روی محصولی اعمال میشود که به اندازه کافی در بازار داخلی موجود است. تولید آنقدر ظرفیت دارد که هم بازار داخل را تأمین کند و هم صادرات سودآور باشد. متأسفانه حالا خرمای مانده در کف سردخانهها انباشته شده است .
او که این نوع تصمیمگیری را پدیده ای تازه نمی داند، تاکید میکند که هرازچندگاهی با مدل فوریتی و یک شبه وضع این مقررات روبرو هستیم و میگوید: بالاخره باید جایی این موضوع درست شود.
فدایی با اشاره به تقارن این ماجرا با شرایط جنگی، تصریح کرد: این اتفاق ربطی به اوضاع جنگ ندارد، هر ساله شاهدیم که قوز بالا قوز میشود. حالا که ممنوعیت برداشته شده، دیگر برای صادرکننده فایدهای ندارد؛ بازار هدف از دست رفته و منابع زیادی تلف شده است.
سردخانههای پر و چشمان ناامید
اما قربانی اصلی این ماجرا، فقط صادرکنندگان نیستند. محسن رشید فرخی، رئیس انجمن ملی خرمای ایران، با ارائه آماری دقیق، عمق فاجعه را آشکار میکند. او با بیان اینکه میزان تولید خرمای ایران به یک میلیون و ۳۵۰ هزار تن میرسد، گفت: هفتاد درصد این محصول برای مصرف داخلی کافی است. اگر باقیاش صادر نشود، هم کشاورز متضرر میشود و هم صنایع تبدیلی. ما الان دچار انباشت محصول خرما در سردخانهها هستیم و این در حالی است که به فصل برداشت جدید هم نزدیک میشویم.
رشید فرخی با گلایه از بی توجهی حاکمیت به نظرات بخش خصوصی، تأکید کرد: بخش خصوصی به عنوان مشاور سه قوه نامیده میشود، اما حرفش مقبول نمیافتد. نتیجه همین مشکلاتی است که با آن درگیریم. راههای زیادی برای تنظیم بازار داخلی وجود دارد، مثل خرید مستقیم توسط تعاون روستایی. نیازی به رفتارهای تهاجمی مثل ممنوعیت نبود که نتیجه آن این وضع اسفناک است.
انرژی؛ درد تازه سردخانهدارها
اگر انباشت محصول، یک بحران کهنه است، مشکل تأمین انرژی برای نگهداری همین ذخایر، تازهترین دغدغهای است که فعالان این صنعت رانگران کرده است. رئیس انجمن ملی خرما با هشدار نسبت به تهدید امنیت و زنجیره تامین مواد غذایی، بیان کرد: سردخانهها به عنوان یکی از محلهای ذخایر امنیت غذایی مردم، باید در اولویت تأمین انرژی باشند. ما در جلسه اتاقهای دهگانه جنوب کشور با نمایندگان مجلس، این موضوع را بررسی میکنیم تا برای یک ماه آینده فکری عاجل بکنیم.
او وضعیت فعلی را «نه جنگ و نه صلح» توصیف کرد و گفت: بخش خصوصی در بلاتکلیفی خاصی است. نیاز هست که برای این قشر انگیزه ایجاد کرد، باید تا جایی که اکان دارد قوانین را تسهیل کنیم. مثلاً اگر برگشت ارز ۶ یا ۸ ماهه بوده، حالا باید این فرصت را افزایش دهند. در شرایط بحران، قوانین باید فرق کند.
برای درک ابعاد این فاجعه کافی است سری به استان کرمان، قطب تولید خرما بزنیم. محمدحسین اکبری، دبیر انجمن خرمای استان کرمان، با اشاره به جزئیات تلخ این انباشتگی میگوید: سال گذشته حدود ۴۰۰ هزار تن خرما از نخیلات کرمان برداشت شد که تخمین میزنیم هنوز ۲۰۰ هزار تن آن در سردخانههاست. این در حالی است که فصل تابستان و خرمای جدید را در پیش داریم.
اکبری مسیرهای دریایی را به دلیل جنگ و افزایش سرسامآور کرایهها عملاً مسدود توصیف کرد و افزود: کرایه هر کانتینر تا ۱۲ برابر افزایش یافته که مقرون به صرفه نیست. ضمن اینکه در بازار داخلی، فروشگاههای زنجیرهای سود ۴۰ تا ۵۰ درصدی میبرند؛ مثلاً خرمای بم ۲۲۰ هزار تومان است، اما در فروشگاهها ۶۰۰ هزار تومان دیده میشود. این منطقی نیست.
ضرر برای بازرگانان متعهد
اوایل همین ماه بود که پس از ۵۰ روز ممنوعیت، سرپرست معاونت توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی، لغو ممنوعیت را ابلاغ کرد؛ اما دیر شده بود. منصور مروجی، یکی از بازرگانان باتجربه خرما، با انتقاد از رفتار خلقالساعه دولت، راهکار میانی را پیشنهاد میدهد.
او در گفتوگو با کاغذوطن اظهار داشت: دولتهای مختلف در بعضی فصلها جهت تنظیم بازار، مسدود یا تعرفه سنگین میگذارند. اما ما باید قبل از ممنوعیتها، کالا را خارج کنیم. پیشنهاد من این است که دولت صادرات را کاملاً مسدود نکند. بر اساس سقف صادرات، برای قراردادهای رسمی که چهار ماه قبل ثبت شدهاند، ظرفیت در نظر بگیرد. معاملات لحظهای و دلالی تابع بازار باشند، اما بازرگانان متعهد را با قوانین خلقالساعه زمینگیر نکند.
اکنون در حالی که سردخانهها از انباشت محصول فصل گذشته خم شدهاند و صادر کننده اعتبار خود را، در بازاری که در کشورهای دور و نزدیکبا زحمت ساخته بود، از دست داده است، چیزی نمانده که بوی خرمای تازه این بازار در سوگ نشسته را فرا گیرد. هیچ چشماندازی برای جبران خسارت گستردهای که ناشی از نگاه بخشی و تصمیمات لحظهای به وجود آمده، دیده نمیشود. دولت و مجلس با درک درست از جایگاه مشورتی بخش خصوصی، چارهای برای رفع موانع انرژی و بازگشت اعتبار از دست رفته صادرکنندگان بیندیشند، وگرنه که عزای خرما در ایران، به مراسم سوگواری صنایع تبدیلی و امنیت غذایی هم کشیده خواهد شد.