وقتی ماهواره کافی نیست؛ اندازهگیری میدانی دمای هوا در قلب لوت
ثبت دمای ۵۴.۲ درجه سلسیوس در آبیلان با دستگاهی مشابه جعبه اسکرین استاندارد هواشناسی
به گزارش کرمان نو، سالهاست بیابان لوت با اعداد شگفتانگیز دما شناخته میشود؛ اعدادی که گاه از مرز ۷۰ درجه سلسیوس عبور کردهاند. اما میان این اعداد یک تفاوت فنی مهم وجود دارد: آنچه ماهوارهها اندازهگیری کردهاند، دمای سطح زمین است، نه دمای هوا.
در سال ۲۰۰۵، دمای سطح زمین در گندمبریان ۷۰.۷ درجه سلسیوس ثبت شد و دادههای ماهوارهای در سال ۱۴۰۱ نیز دمای سطح زمین در ریگ یلان را تا ۷۳.۵ درجه نشان دادند. این اعداد، اگرچه گواه شرایط حرارتی استثنایی لوت هستند، با دمای هوایی که در اندازهگیریهای استاندارد هواشناسی سنجیده میشود، یکسان نیستند. دمای هوا در ایستگاههای هواشناسی در ارتفاع استاندارد حدود دو متری از سطح زمین اندازهگیری میشود.
همین پرسش علمی، زمینه یک سفر میدانی به آبیلان را فراهم کرد؛ سفری که در آن احسان حسینزاده، دیدهبان ایستگاه هواشناسی بم و دانشجوی دکتری هواشناسی، برای اندازهگیری مستقیم دمای هوا راهی یکی از خشنترین محیطهای حرارتی لوت شد.
برای ثبت دمای هوا، دستگاهی مشابه جعبه اسکرین استاندارد هواشناسی در ارتفاع تقریبی دو متری از سطح زمین نصب شد؛ ارتفاعی که امکان مقایسه این دادهها با اندازهگیریهای استاندارد هواشناسی را فراهم میکند.
دادهها از ساعت ۴:۲۰ بامداد تا ۱۷:۲۰ عصر به وقت گرینویچ، بهصورت ساعتی ثبت شدند تا امکان مقایسه آنها با دادههای ایستگاههای هواشناسی پیرامون منطقه فراهم شود.
نتیجه، ثبت دمای بیشینه ۵۴.۲ درجه سلسیوس بود.
اهمیت این عدد، نه در ادعای یک رکورد جهانی، بلکه در نوع اندازهگیری آن است؛ این بار با دمای سطح شنها و سنگها مواجه نیستیم، بلکه با دمای هوایی روبهرو هستیم که در ارتفاع استاندارد از سطح زمین اندازهگیری شده است.
آبیلان؛ گرمتر از ایستگاههای اطراف
مقایسه دادههای ثبتشده با شش ایستگاه هواشناسی مجاور شامل بم، شهداد، بندان، دهسلم نهبندان، کهورک و نصرتآباد، تفاوت قابل توجهی را نشان داد.
دمای ثبتشده در آبیلان بهطور میانگین حدود ۳.۴ درجه و در بیشترین اختلاف، تا ۸ درجه بیشتر از دمای ثبتشده در این ایستگاهها بود.
بررسی انجامشده همچنین نشان داد که بر اساس یک مدل رگرسیونی مبتنی بر رابطه ارتفاع و دما، دمای مورد انتظار برای ارتفاع این منطقه حدود ۴۹.۶ درجه بوده است. در این برآورد، حدود ۴.۶ درجه گرمای اضافی به ویژگیهای محلی منطقه، از جمله بافت شنی خاک، شوری بالا و شکل توپوگرافی حوضه نسبت داده شده است؛ عواملی که در کنار یکدیگر میتوانند شرایطی شبیه یک «جزیره گرمایی» طبیعی ایجاد کنند.
آب در دل تپههای شن؛ مشاهدهای که نیاز به بررسی دارد
اما در جریان این بررسی میدانی، یک مشاهده غیرمنتظره نیز توجه گروه را به خود جلب کرد: وجود آب در عمق حدود ۷۰ سانتیمتری یکی از تپههای شنی منطقه.
این مشاهده، اگرچه بهتنهایی نمیتواند درباره منشا، گستره یا سازوکار شکلگیری آب زیر سطحی در این منطقه نتیجهگیری علمی ایجاد کند، به گفته پژوهشگران، موضوعی قابل توجه و نیازمند بررسیهای تخصصی و مطالعات میدانی بیشتر است.
اهمیت این مشاهده در محیطی مانند لوت، ضرورت بررسی دقیقتر ارتباط میان ویژگیهای زمینشناختی، رسوبات، شوری، توپوگرافی و شرایط زیرسطحی منطقه را برجسته میکند.
چرا داده ماهوارهای کافی نبود؟
یکی از یافتههای قابل توجه این اندازهگیری، تفاوت آن با دادههای بازتحلیلشده NASA POWER است. برای همین مختصات جغرافیایی، دادههای بازتحلیلشده بیشینه دمایی حدود ۶.۷ درجه کمتر از دمای اندازهگیریشده در میدان نشان میدادند.
این اختلاف، اهمیت اندازهگیری مستقیم و میدانی دمای هوا را در کنار دادههای ماهوارهای برجسته میکند؛ بهویژه در منطقهای مانند لوت که ویژگیهای محلی سطح زمین و توپوگرافی میتواند بر شرایط حرارتی اثرگذار باشد.
نکته مهمتر اینکه این اندازهگیری در روز اوج گرمای سالانه منطقه انجام نشد. زمان ماموریت با هدف کاهش احتمال وقوع طوفان شن انتخاب شده بود. از این رو، بر اساس گزارش پژوهشی، دمای ثبتشده را میتوان بیشتر نشانهای از ظرفیت حرارتی قابل مشاهده آبیلان در زمان ماموریت دانست تا سقف مطلق دمای هوای آن؛ بنابراین نمیتوان احتمال ثبت دماهای بالاتر در شرایط اوج گرما را منتفی دانست.
۵۴.۲ درجه؛ اما نه رکورد جهانی
رکوردهای رسمی دمای هوا با معیارهای استاندارد و اندازهگیری مستقیم دمای هوا تعیین میشوند. بر اساس این گزارش، دمای ۵۶.۷ درجه سلسیوس ثبتشده در دره مرگ آمریکا در سال ۱۹۱۳، از جمله بالاترین رکوردهای رسمی ثبتشده برای دمای هواست.
بنابراین مقایسه آبیلان با چنین رکوردهایی تنها زمانی میتواند به یک ارزیابی رسمی منجر شود که اندازهگیریهای استاندارد، مستمر و قابل تایید در منطقه انجام شود.
به همین دلیل، نتیجه این سفر را نباید «ثبت رکورد جهانی» دانست؛ بلکه میتوان آن را یک اندازهگیری میدانی مهم برای شناخت ظرفیت حرارتی آبیالن و گامی اولیه برای ایجاد یک پایگاه داده استاندارد از دمای هوای این منطقه دانست.
یک ایستگاه دائمی برای پاسخ به یک سؤال
پیشنهاد نهایی این بررسی، استقرار یک ایستگاه هواشناسی دائمی و استاندارد در آبیلان است؛ ایستگاهی که بتواند با ثبت مستمر دادهها و رعایت پروتکلهای بینالمللی، امکان ارزیابی دقیقتر وضعیت حرارتی منطقه و بررسی احتمال ثبت یک رکورد رسمی را فراهم کند.