تورم در کرمان از میانگین کشور سبقت گرفت

به گزارش «کرمان نو» گزارش تازه مرکز آمار ایران از شاخص قیمت مصرف‌کننده در مرداد ۱۴۰۵، تصویری روشن از ادامه فشار تورمی بر خانوارهای کرمانی ارائه می‌کند. براساس این گزارش، تورم ماهانه استان کرمان به ۳.۷ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه به ۹۶.۹ درصد و نرخ تورم سالانه به ۷۱.۳ درصد رسیده است.

هر سه عدد از میانگین کشور بالاترند. تورم ماهانه کشور در مرداد ۳.۴ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۹ درصد و تورم سالانه ۶۹.۹ درصد گزارش شده است. به این ترتیب، تورم ماهانه کرمان سه‌دهم واحد درصد، تورم نقطه‌ای ۷.۹ واحد درصد و تورم سالانه ۱.۴ واحد درصد بیشتر از متوسط کشور بوده است.

در میان این اعداد، تورم نقطه‌به‌نقطه ۹۶.۹ درصدی شاید ملموس‌ترین تصویر را از تغییر هزینه زندگی به دست دهد. معنای این شاخص آن است که خانوارهای استان برای خرید مجموعه‌ای یکسان از کالاها و خدمات، به‌طور میانگین ۹۶.۹ درصد بیشتر از مرداد سال گذشته هزینه کرده‌اند. سطح عمومی قیمت‌ها در فاصله یک سال تقریبا دو برابر شده است، اما درآمد همه خانوارها با همین سرعت افزایش پیدا نکرده است. فشار اصلی در کرمان از جایی می‌آید که امکان حذف آن از سبد خانوار چندان زیاد نیست: خوراک.

هزینه خوراک در یک سال ۱۳۸.۹ درصد بالا رفت

تورم نقطه‌به‌نقطه گروه «خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات» در کرمان به ۱۳۸.۹ درصد رسیده است. این عدد ۱۰.۸ واحد درصد بیشتر از میانگین ۱۲۸.۱ درصدی کشور است. به بیان ساده، یک سبد ثابت از اقلام خوراکی که در مرداد ۱۴۰۴ یک میلیون تومان هزینه داشت، در مرداد امسال به‌طور میانگین حدود دو میلیون و ۳۸۹ هزار تومان قیمت داشته است.

اهمیت این عدد زمانی بیشتر می‌شود که ترکیب سبد مصرفی خانوارهای کرمان را در نظر بگیریم. در محاسبات مرکز آمار، خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات ۳۸.۲۵ درصد از سبد مصرفی خانوارهای استان را تشکیل می‌دهند. سهم همین گروه در سبد متوسط کشور ۲۹.۴۴ درصد است. بنابراین وزن خوراک در هزینه خانوارهای کرمانی نزدیک به ۹ واحد درصد بیشتر از متوسط کشور است.

این تفاوت فقط یک جزئیات فنی در جدول مرکز آمار نیست. هرچه درآمد خانوار کمتر باشد، سهم بیشتری از آن صرف نیازهای ضروری، به‌ویژه خوراک، می‌شود. در چنین شرایطی، جهش قیمت مواد غذایی فرصت چندانی برای مدیریت هزینه باقی نمی‌گذارد. خانواده می‌تواند خرید پوشاک را عقب بیندازد، سفر را حذف کند یا استفاده از برخی خدمات را کاهش دهد، اما حذف نان، لبنیات، تخم‌مرغ، گوشت، میوه و سبزی از زندگی روزمره حدی دارد.

نرخ تورم سالانه خوراکی‌ها در کرمان نیز به ۱۰۰.۷ درصد رسیده است. تورم سالانه با تورم نقطه‌ای تفاوت دارد و تغییر میانگین شاخص قیمت در ۱۲ ماه منتهی به مرداد را با دوره مشابه قبلی مقایسه می‌کند. عبور این شاخص از مرز ۱۰۰ درصد یعنی میانگین هزینه خوراک خانوارهای استان در یک دوره ۱۲ماهه، بیش از دو برابر دوره ۱۲ماهه پیش از آن شده است.

عدد شاخص قیمت خوراکی‌ها در کرمان نیز به ۹۹۱.۶ رسیده است. سال ۱۴۰۰ در محاسبات مرکز آمار عدد پایه ۱۰۰ در نظر گرفته شده؛ بنابراین سطح شاخص خوراک در استان اکنون نزدیک به ۱۰ برابر میانگین سال پایه است. این مقایسه به معنای آن نیست که قیمت تک‌تک مواد غذایی به یک اندازه افزایش یافته، اما جهت و دامنه تغییر هزینه کلی سبد خوراک را نشان می‌دهد.

در خود مرداد، تورم ماهانه خوراکی‌ها در کرمان ۳.۴ درصد بوده است. این نرخ اندکی پایین‌تر از متوسط ۳.۶ درصدی کشور است، اما یک ماه افزایش کمتر نمی‌تواند فشار انباشته ماه‌های گذشته را از میان ببرد. تورم نقطه‌ای ۱۳۸.۹ درصدی نشان می‌دهد قیمت خوراک پیش از رسیدن به مرداد، مسیر طولانی و پرشتابی را طی کرده است.

• سهم خوراکی‌ها در سبد مصرفی خانوارهای کرمان نزدیک به ۹ واحد درصد بیشتر از میانگین کشور است؛ به همین دلیل جهش قیمت مواد غذایی، فشار شدیدتری بر قدرت خرید خانواده‌های استان وارد می‌کند.

فشار تازه از کالاهای غیرخوراکی و خدمات

اگرچه مهم‌ترین فشار یک‌ساله بر خانوارهای کرمان از بخش خوراک آمده، در مرداد ماه کالاهای غیرخوراکی و خدمات افزایش سریع‌تری داشته‌اند. تورم ماهانه این گروه در استان ۴ درصد بوده، در حالی که میانگین کشور ۳.۳ درصد ثبت شده است.

کالاهای غیرخوراکی و خدمات مجموعه گسترده‌ای از هزینه‌های زندگی، از مسکن و درمان تا حمل‌ونقل، پوشاک، آموزش، ارتباطات و لوازم خانگی را در بر می‌گیرد. افزایش ۴ درصدی این گروه تنها در یک ماه نشان می‌دهد فشار تورمی دیگر محدود به سفره نیست و سایر مخارج اجتناب‌ناپذیر خانواده را نیز درگیر کرده است.

تورم نقطه‌به‌نقطه کالاهای غیرخوراکی و خدمات در کرمان ۶۵.۸ درصد و تورم سالانه آن ۴۹.۹ درصد گزارش شده است. هر دو نرخ اندکی کمتر از میانگین کشورند، اما همچنان از افزایش سنگین هزینه‌های زندگی حکایت دارند. ضمن آنکه تورم ماهانه این گروه در کرمان هفت‌دهم واحد درصد بیشتر از متوسط کشور بوده و می‌تواند نشانه‌ای از فشار تازه در این بخش باشد.

در جدول ملی مرکز آمار، جزئیات بیشتری از منشأ افزایش قیمت‌ها دیده می‌شود. در مرداد، سبزی‌ها و حبوبات با تورم ماهانه ۹.۳ درصد، شیر، پنیر و تخم‌مرغ با ۸.۶ درصد، آب، برق و سوخت با ۸.۴ درصد و ارتباطات با ۶.۷ درصد در شمار گروه‌هایی بوده‌اند که بیشترین افزایش ماهانه قیمت را تجربه کرده‌اند.

این ارقام برای کرمان نرخ مستقل همان زیرگروه‌ها نیستند و نباید به‌عنوان تورم اختصاصی استان خوانده شوند. با این حال، نشان می‌دهند موج افزایش قیمت در سطح کشور بر کالاها و خدماتی متمرکز شده که بخش مهمی از مخارج روزانه خانواده‌ها را تشکیل می‌دهند.

در مقیاس سالانه نیز فشار خوراکی‌ها به‌وضوح دیده می‌شود. در سطح کشور، تورم نقطه‌ای روغن‌ها و چربی‌ها به ۲۵۸.۲ درصد، شیر، پنیر و تخم‌مرغ به ۱۶۳.۷ درصد و گوشت قرمز، گوشت سفید و فرآورده‌های آنها به ۱۴۱.۴ درصد رسیده است. این اعداد به معنای یکسان بودن افزایش قیمت همه اقلام نیست، اما نشان می‌دهد خانواده‌ها برای حفظ کیفیت و تنوع غذایی خود با چه فشاری روبه‌رو شده‌اند.

تورمی که برای همه یکسان نیست

میانگین تورم نمی‌تواند تفاوت تجربه خانواده‌ها را به‌طور کامل نشان دهد. دو خانوار ممکن است در یک شهر زندگی کنند، اما به دلیل تفاوت درآمد، تعداد اعضای خانواده، اجاره‌نشینی، بیماری، رفت‌وآمد یا محل سکونت، فشار کاملا متفاوتی احساس کنند.

گزارش مرکز آمار نشان می‌دهد نرخ تورم سالانه کشور برای دهک دوم به ۷۸.۳ درصد رسیده، در حالی که این نرخ برای دهک دهم ۶۷.۶ درصد بوده است. فاصله تورمی دهک‌ها در مرداد به ۱۰.۷ واحد درصد افزایش یافته؛ یعنی تورم برای گروه‌های کم‌درآمد سنگین‌تر از ثروتمندترین دهک هزینه‌ای بوده است.

علت را می‌توان در ترکیب سبد مصرفی جست‌وجو کرد. خانوارهای کم‌درآمد سهم بیشتری از منابع محدود خود را صرف خوراک و نیازهای پایه می‌کنند. وقتی تورم خوراکی‌ها سریع‌تر از تورم عمومی پیش می‌رود، فشار بیشتری به این خانوارها وارد می‌شود. در مقابل، خانوارهای پردرآمد امکان بیشتری برای تغییر ترکیب خرید، استفاده از پس‌انداز یا به تعویق انداختن بعضی مخارج دارند.

این تفاوت برای استان کرمان، با وزن بالاتر خوراک در سبد مصرفی، اهمیت بیشتری دارد. تورم نقطه‌ای خوراکی‌ها در استان بیش از ۴۲ واحد درصد بالاتر از تورم عمومی کرمان است. نتیجه چنین شکافی معمولا فقط پرداخت پول بیشتر نیست؛ خانوارها ممکن است مقدار خرید را کاهش دهند، سراغ کالای ارزان‌تر بروند یا برخی اقلام را کمتر مصرف کنند.

از دل شاخص قیمت نمی‌توان میزان کاهش مصرف یا تغییر کیفیت غذای خانوارهای کرمانی را به‌طور مستقیم استخراج کرد. برای پاسخ به این پرسش به داده‌های هزینه و درآمد خانوار، مصرف مواد غذایی و بررسی‌های میدانی نیاز است. با این حال، ترکیب نرخ تورم بالا و وزن زیاد خوراک در سبد مصرفی، هشداری جدی درباره قدرت خرید است.

• تورم نقطه‌به‌نقطه کرمان در مرداد به ۹۶.۹ درصد رسید؛ یعنی هزینه خرید یک سبد ثابت کالا و خدمات در استان، طی یک سال تقریبا دو برابر شده است.

عددی که باید به سیاست معیشتی تبدیل شود

گزارش مرداد نشان می‌دهد مسئله کرمان تنها همراهی با موج تورم کشور نیست. شتاب افزایش قیمت در استان از میانگین ملی جلو افتاده و فشار خوراکی‌ها نیز شدیدتر بوده است. تورم نقطه‌ای ۹۶.۹ درصدی کرمان در برابر نرخ ۸۹ درصدی کشور، فاصله‌ای نیست که بتوان آن را با نوسان محدود یک ماه توضیح داد.

در عین حال، سیاست‌گذاری براساس شاخص عمومی به‌تنهایی کافی نیست. استانی با وزن بالاتر خوراک در سبد خانوار، جمعیت روستایی گسترده و تفاوت‌های اقتصادی عمیق میان مناطق شمالی، مرکزی و جنوبی، به تصویری جزئی‌تر از توزیع فشار تورم نیاز دارد. نرخ استانی نشان می‌دهد قیمت‌ها چقدر تغییر کرده‌اند، اما روشن نمی‌کند کدام شهرستان‌ها، گروه‌های شغلی یا خانوارها بیشترین آسیب را دیده‌اند.

برنامه‌های حمایتی نیز اگر فقط با یک عدد ملی طراحی شوند، ممکن است همین تفاوت‌ها را نادیده بگیرند. حمایت معیشتی در کرمان باید به سهم بالای خوراک در هزینه خانوار، وضعیت دهک‌های پایین و هزینه دسترسی به کالا و خدمات در شهرهای دور از مرکز استان توجه کند. افزایش اسمی پرداخت‌ها، زمانی مؤثر است که بتواند کاهش واقعی قدرت خرید را جبران کند.

تورم مرداد در کرمان یک پیام روشن دارد: خانواده‌ها نه‌فقط با گران‌شدن تدریجی زندگی، بلکه با تغییر سریع مقیاس هزینه‌ها روبه‌رو شده‌اند. اکنون پرسش از سیاست‌گذاران استانی این است که آیا تصمیم‌های معیشتی و حمایتی آنان نیز با همین سرعت و براساس همین تفاوت‌های واقعی به‌روز می‌شود یا بار سازگاری، بار دیگر بر دوش خانواده‌ها باقی می‌ماند؟

منبع داده‌ها: گزارش شاخص قیمت مصرف‌کننده مرداد ۱۴۰۵ مرکز آمار ایران