یافتههای پژوهش ۵۵ ساله هواشناسی استان
افزایش تا ۸۰ درصدی بارندگی در کرمان با پدیده النینو
بررسی ۵۵ سال دادههای هواشناسی در ۱۱ ایستگاه استان کرمان نشان میدهد که با رخداد پدیده النینو، بارشها در سراسر استان بهطور میانگین افزایش چشمگیری مییابد؛ به گونهای که این رشد در شمال و غرب استان به بیش از ۷۰ درصد میرسد و اوج تقویم بارندگی نیز از زمستان به اوایل بهار جابهجا میشود.
به گزارش «کرماننو»، نتایج تحلیل آماری ۵۵ سال بارندگی در ۱۱ ایستگاه هواشناسی استان کرمان حاکی از آن است که در سالهای وقوع پدیده النینو، حجم بارش در نقاط مختلف استان صعودی میشود، هرچند دامنه این افزایش در همه نواحی همگن نیست. بر این پایه، میزان رشد بارش در شمال و غرب استان بین ۷۲ تا ۷۴ درصد به ثبت رسیده، در حالی که این رقم در مرکز استان حدود ۲۴ تا ۲۶ درصد بوده است.
حسینزاده، دانشجوی دکتری هواشناسی و مجری این پژوهش، با استناد به یافتههای آماری اعلام کرد: «بررسی آمار ۵۵ ساله بارش نشان میدهد در سالهای النینو، بارش در همه شهرستانهای بررسیشده افزایش پیدا میکند، اما میزان این افزایش در مناطق مختلف استان متفاوت است.»
وی درباره وضعیت بارندگی در پهنههای جغرافیایی استان افزود: «بر اساس این بررسی، مناطق شرقی استان در سالهای النینو حدود ۷۱ درصد افزایش میانگین بارش دارند و این افزایش در جنوب استان حدود ۵۹ درصد برآورد شده است.»
انار در صدر افزایش بارندگی؛ کرمان با کمترین تغییر
این پژوهشگر هواشناسی به تفکیک شهرستانها اشاره کرد و گفت: «در میان شهرستانهای مورد بررسی، انار با نزدیک به ۸۱ درصد افزایش بارش بیشترین تغییر را نشان میدهد. پس از آن رفسنجان با ۷۶ درصد، سیرجان با ۷۴ درصد و بم و شهربابک هرکدام با حدود ۷۱ درصد قرار دارند. شهر کرمان نیز با حدود ۲۴ درصد افزایش، کمترین میزان افزایش را در میان مناطق بررسیشده داشته است.»
حسینزاده به دیگر دستاورد این مطالعه پیرامون تغییر چرخه زمانی بارشها اشاره کرد و گفت: «در سالهای النینو، فقط میزان بارش تغییر نمیکند، بلکه زمان وقوع بیشترین بارش نیز جابهجا میشود. در سالهای عادی، بیشترین بارش استان معمولاً در دی و بهمن رخ میدهد، اما در سالهای النینو این اوج بارش به اسفند و فروردین منتقل میشود.»
بر این اساس، سالهای تحت تأثیر النینو در استان کرمان میتوانند با بارندگیهای دیرهنگام نسبت به الگوهای متداول مواجه باشند که دامنه آن تا پایان زمستان و نخستین روزهای بهار گسترش مییابد.
رفتار پیچیده کمفشار سودانی در سالهای النینو
این مطالعه همچنین رفتار و پیوند سامانه کمفشار سودانی با بارندگیهای استان را بررسی کرده است. حسینزاده در این باره تصریح کرد: «یافتهها نشان میدهد این سامانه که یکی از عوامل بارشزا در جنوب و جنوبشرق ایران است، در سالهای النینو از نظر آماری به شکل معناداری ضعیفتر از سالهای عادی عمل میکند؛ با این حال میان قدرت کمفشار سودانی در یک ماه مشخص و میزان دقیق بارش همان ماه در کرمان رابطهای ساده و مستقیم مشاهده نشده است.»
وی با تأکید بر پیچیدگی الگوهای اقلیمی افزود: «نمیتوان میزان بارش هر ماه در کرمان را صرفاً با قدرت کمفشار سودانی یا تأثیر النینو توضیح داد النینو از مسیرهای پیچیدهتری عبور میکند و عوامل مختلف جوی در شکلگیری بارش نقش دارند.»
به گفته این محقق، مطالعه مذکور بر پایه دادههای ماهانه و سالانه ۱۱ ایستگاه هواشناسی استان کرمان در فاصله سالهای ۱۳۵۰ تا ۱۴۰۴ صورت گرفته است؛ در این پژوهش سالها بر مبنای شدت پدیده النینو دستهبندی و با سالهای غیرالنینو تطبیق داده شده و جهت واکاوی عملکرد کمفشار سودانی نیز از دادههای بازتحلیل ERA5 حوزه سودان و دریای سرخ بهرهبرداری شده است.
حسینزاده در پایان تأکید کرد: «یافتههای این پژوهش میتواند در برنامهریزی بخش کشاورزی و مدیریت منابع آب استان مورد توجه قرار گیرد؛ بهویژه آنکه افزایش بارش در سالهای النینو در شمال، غرب و شرق استان بیشتر است و زمان اوج بارش نیز میتواند به اواخر زمستان و اوایل بهار منتقل شود.»
پدیده النینو از مهمترین فازهای نوسان جنوبی (ENSO) به شمار میرود که از طریق گرمشدن نابهنجار آبهای سطحی اقیانوس آرام استوایی، سامانههای گردش جوی و بارشها را در بخشهای وسیعی از کره زمین متأثر میکند. فلات مرکزی و جنوبشرق ایران از مناطقی هستند که در فازهای مثبت این پدیده، معمولاً با تغییر در مسیر سامانههای بارانزا و توزیع نامتوازن بارندگی مواجه میشوند.