گرانی، سنگین‌تر بر سفره کرمان | تورم نقطه به نقطه بیش از ۲ برابر

برای خرید همان سبد مهر پارسال (۱۴۰۴)، حالا نزدیک به دو برابر پول لازم است. این تصویری است که تورم نقطه‌به‌نقطه ۹۷ درصدی از تغییر هزینه کالاها و خدمات در کرمان نشان می‌دهد. اما در بخش خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات، فاصله بیشتر شده است: هزینه سبدی یکسان از اقلام این گروه، به‌طور متوسط به حدود ۲٫۲۸ برابر مهر سال گذشته رسیده است. فشار این افزایش در کرمان بیشتر است؛ هم نرخ افزایش قیمت این گروه از متوسط کشور بالاتر است و هم این گروه در سبد آماری استان سهم بیشتری دارد.

 

به گزارش «کرمان‌نو»، داده‌های گزارش «شاخص قیمت مصرف‌کننده ـ مهرماه ۱۴۰۵» مرکز آمار ایران نشان می‌دهد کرمان در تورم نقطه‌به‌نقطه گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات، پس از هرمزگان، ایلام و آذربایجان غربی قرار گرفته است. نرخ تورم این گروه در کرمان ۱۲۷٫۸ درصد و در کل کشور ۱۱۳٫۴ درصد بوده است؛ فاصله‌ای ۱۴٫۴ واحد درصدی که مهم‌ترین تفاوت تورم استان با میانگین کشور است. این فاصله در شرایطی ثبت شده که تورم ماهانه کل کرمان و کشور در مهر، هر دو ۴٫۴ درصد بوده است. بااین‌حال، یکسان بودن نرخ افزایش قیمت‌ها در یک ماه، به معنای یکسان بودن مسیر طی‌شده در یک سال نیست. تورم نقطه‌به‌نقطه کل استان ۸٫۳ واحد درصد و تورم سالانه آن ۳٫۵ واحد درصد از متوسط کشور بالاتر است.

 

کاهش نرخ تورم، ادامه افزایش قیمت‌ها

در مقیاس کشور، تورم مهرماه تصویری چندوجهی دارد. تورم ماهانه از ۴٫۲ درصد در شهریور به ۴٫۴ درصد رسیده و تورم سالانه نیز از ۷۳٫۶ به ۷۶٫۸ درصد افزایش یافته است. هم‌زمان، تورم نقطه‌به‌نقطه با کاهش ۱٫۱ واحد درصدی، از ۸۹٫۸ به ۸۸٫۷ درصد رسیده است. این ارقام در اعلام عمومی مرکز آمار ایران نیز تأیید شده‌اند.

این سه تغییر با یکدیگر تناقض ندارند. تورم ماهانه، قیمت‌های مهر را با شهریور مقایسه می‌کند. تورم نقطه‌به‌نقطه، مهر امسال را در برابر مهر پارسال می‌گذارد و تورم سالانه، تغییر میانگین شاخص در دوازده ماه منتهی به مهر را نسبت به دوازده ماه پیش از آن می‌سنجد.

بنابراین، کاهش تورم نقطه‌به‌نقطه کشور به معنای ارزان شدن کالاها و خدمات نیست. قیمت‌ها در مهر، نسبت به شهریور باز هم بالا رفته‌اند؛ فقط میزان افزایش آن‌ها در مقایسه با ماه مشابه سال قبل، اندکی کمتر شده است. برای خانواری که باید هزینه خرید روزانه، اجاره، رفت‌وآمد و درمان را بپردازد، اثر کاهش نرخ تورم بر معیشت را باید در کنار تغییر درآمد و توان خرید سنجید.

در کرمان، نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه ۹۷ درصدی نشان می‌دهد شاخص قیمت سبد کل مصرف به حدود ۱٫۹۷ برابر مهر ۱۴۰۴ رسیده است. این عدد، متوسط تغییر قیمت مجموعه‌ای از کالاها و خدمات است. به این معنا نیست که قیمت همه اقلام دقیقاً ۹۷ درصد بالا رفته یا هزینه همه خانواده‌ها به یک اندازه افزایش یافته است. ترکیب خرید هر خانوار و میزان استفاده‌اش از کالاها و خدمات مختلف، تجربه متفاوتی از گرانی می‌سازد.

 

کرمان در تورم نقطه‌به‌نقطه کل، رتبه دوازدهم کشور را دارد، اما در گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات به رتبه چهارم می‌رسد.

چهارمین نرخ کشور در گروه خوراکی‌ها

جایگاه کرمان در جدول استانی، بسته به اینکه کدام بخش تورم بررسی شود، تغییر می‌کند. استان در تورم نقطه‌به‌نقطه کل، رتبه دوازدهم و در تورم سالانه کل، رتبه نوزدهم را دارد؛ اما در تورم نقطه‌به‌نقطه گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات، به رتبه چهارم می‌رسد.

هرمزگان با ۱۴۱٫۴ درصد، ایلام با ۱۳۲٫۴ درصد و آذربایجان غربی با ۱۲۸٫۹ درصد، تنها استان‌هایی هستند که در این معیار بالاتر از کرمان قرار دارند. نرخ ۱۲۷٫۸ درصدی کرمان نشان می‌دهد شاخص قیمت این گروه به بیش از دو برابر مهر پارسال رسیده است.

برای ملموس شدن این تغییر می‌توان مثالی صرفاً محاسباتی زد: سبد ثابتی از اقلام این گروه که مهر پارسال یک میلیون تومان هزینه داشت، با فرض افزایش قیمت مطابق متوسط شاخص کرمان، در مهر امسال حدود دو میلیون و ۲۷۸ هزار تومان هزینه دارد. این مثال، برآورد مخارج یک خانواده مشخص نیست؛ بزرگی تغییر ثبت‌شده در شاخص را نشان می‌دهد.

البته عنوان دقیق گروه اهمیت دارد. نرخ ۱۲۷٫۸ درصد مربوط به مجموع «خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات» است و نباید آن را نرخ جداگانه تورم مواد غذایی استان معرفی کرد. جدول استانی مورد بررسی، امکان تفکیک سهم هر یک از این بخش‌ها یا تعیین نرخ تورم اقلامی مانند نان، لبنیات، گوشت و روغن در کرمان را نمی‌دهد.

با وجود این محدودیت، مقایسه همین گروه در کرمان و کشور روشن است: نرخ تورم آن در استان، در هر سه معیار ماهانه، نقطه‌به‌نقطه و سالانه، از متوسط کشور بیشتر بوده است. بنابراین، فاصله کرمان تنها به مقایسه با مهر پارسال محدود نمی‌شود.

 

تورم ماهانه برابر، ترکیب متفاوت

در مهرماه، تورم ماهانه گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در کرمان ۳٫۳ درصد و در کشور ۲٫۴ درصد بوده است. به بیان دیگر، قیمت اقلام این گروه در استان، طی یک ماه نیز با سرعت بیشتری افزایش یافته است.

در سوی دیگر، تورم ماهانه کالاهای غیرخوراکی و خدمات در کرمان ۵٫۵ درصد و در کشور ۵٫۸ درصد ثبت شده است. ترکیب این تغییرات، با توجه به وزن گروه‌ها در شاخص، به تورم ماهانه کل ۴٫۴ درصدی در کرمان و کشور منتهی شده است.

این تفاوت نشان می‌دهد عدد کل، به‌تنهایی برای توضیح وضعیت کافی نیست. پشت نرخ ماهانه برابر، دو ترکیب متفاوت قرار دارد: کرمان در گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات، افزایش قیمت بیشتری را تجربه کرده و در مجموعه کالاهای غیرخوراکی و خدمات، افزایش کمتری داشته است.

در مقایسه با مهر پارسال نیز همین تفاوت دیده می‌شود. تورم نقطه‌به‌نقطه کالاهای غیرخوراکی و خدمات در کرمان ۷۳٫۲ درصد بوده است؛ ۱٫۴ واحد درصد کمتر از متوسط کشور. تورم سالانه این گروه نیز با ثبت ۵۵٫۸ درصد، ۲٫۴ واحد درصد پایین‌تر از متوسط کشور قرار گرفته است.

پس نمی‌توان از بالاتر بودن تورم کل کرمان نتیجه گرفت که همه بخش‌های مصرف در استان، بیش از متوسط کشور گران شده‌اند. داده‌ها نشان می‌دهند تفاوت اصلی فشار گرانی در کرمان، به گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات مربوط است؛ هرچند این جدول برای توضیح علت فاصله، اطلاعات کافی ندارد.

 

وزن گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در سبد آماری کرمان ۳۸٫۲۵ درصد است؛ ۸٫۸۱ واحد درصد بیشتر از متوسط کشور.

 

وزن بیشتر خوراکی‌ها در سبد استان کرمان

بخش دیگر ماجرا به ترکیب سبد محاسبه تورم مربوط است. ضریب اهمیت گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در کرمان ۳۸٫۲۵ درصد است؛ درحالی‌که این ضریب برای کل کشور ۲۹٫۴۴ درصد محاسبه شده است. اختلاف دو رقم به ۸٫۸۱ واحد درصد می‌رسد.

این وزن بالاتر یعنی تغییر قیمت اقلام این گروه در محاسبه شاخص کل کرمان اهمیت بیشتری دارد. در نتیجه، وقتی قیمت اقلام همین گروه افزایش زیادی پیدا می‌کند، ترکیب سبد استان نیز در شکل‌گیری نتیجه نهایی نقش دارد. برای توضیح فاصله تورم کرمان و کشور باید هم تفاوت نرخ افزایش قیمت گروه‌ها را دید و هم تفاوت وزن آن‌ها را در نظر گرفت.

بااین‌حال، ضریب ۳۸٫۲۵ درصدی را نباید سهم خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات از مخارج همه خانوارهای کرمان در مهرماه دانست. این عدد، وزن آماری گروه در سبد شاخص است. خانواده‌ها با توجه به درآمد، تعداد اعضا، محل زندگی و الگوی مصرف خود، سهم‌های متفاوتی از بودجه را به خرید مواد غذایی و سایر نیازها اختصاص می‌دهند.

همچنین، محاسبه سهم دقیق این گروه از فاصله تورم کل استان و کشور، به بررسی تفصیلی شاخص‌ها نیاز دارد. نمی‌توان صرفاً با ضرب کردن وزن‌ها در نرخ‌های تورم منتشرشده، اثر هر بخش را با دقت تعیین کرد. آنچه از داده‌های موجود می‌توان گفت، هم‌زمانی دو وضعیت است: افزایش بیشتر قیمت اقلام این گروه در کرمان و وزن بالاتر آن در سبد آماری استان.

 

پرسش‌هایی فراتر از جدول تورم

 

گزارش مرکز آمار، اندازه فاصله را نشان می‌دهد، اما علت آن را مشخص نمی‌کند. از این گزارش نمی‌توان نتیجه گرفت که تفاوت کرمان الزاماً حاصل هزینه حمل‌ونقل، ضعف توزیع، کمبود عرضه یا عملکرد یک دستگاه مشخص بوده است. بررسی این احتمال‌ها به داده‌های قیمت اقلام، وضعیت بازار و اطلاعات زنجیره تأمین نیاز دارد. برای پیگیری استانی، پرسش نخست این است که کدام اقلام بیشترین نقش را در افزایش قیمت گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات داشته‌اند. پس از آن باید روشن شود تفاوت قیمت در کدام شهرستان‌ها و میان کدام گروه‌های خانوار بیشتر بوده است. میانگین استانی، به‌تنهایی تجربه خانوارهای شهری و روستایی یا خانواده‌های دارای درآمد متفاوت را توضیح نمی‌دهد.
سنجش قدرت خرید نیز بدون اطلاعات درآمدی کامل نمی‌شود. گزارش تورم به ما می‌گوید قیمت‌ها چقدر تغییر کرده‌اند، اما نشان نمی‌دهد درآمد خانوارهای کرمان تا چه اندازه با این افزایش همراه شده است. به همین دلیل، نمی‌توان از نرخ تورم به‌تنهایی، درصد دقیق افت قدرت خرید را محاسبه کرد.
بااین‌همه، پیام داده‌های مهر برای کرمان روشن است: برابری تورم ماهانه با کشور، فاصله انباشته در مقایسه‌های طولانی‌تر را از بین نبرده است. در گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات، استان هم افزایش قیمت بیشتری دارد و هم وزن آماری بالاتری. پیگیری این فاصله باید از جدول‌ها به قیمت اقلام مشخص در بازار و توان خرید خانواده‌ها برسد؛ تا معلوم شود برای حفظ همان سبد خرید، چه میزان درآمد بیشتر لازم است و این درآمد از کجا تأمین می‌شود.