کرمان با بیشترین مجوز احداث نیروگاه‌های خورشیدی در کشور، تاکنون ۱۰ درصد از تعهد را محقق کرده است
۵۰۰ مگاوات وعده خورشیدی کرمان، فقط ۵۰ مگاوات تحقق
کرمان را می‌توان یکی از مهم‌ترین نقاط ایران برای توسعه انرژی خورشیدی دانست؛ استانی که از یک‌سو برخورداری از تابش قابل توجه خورشید و گستره وسیع جغرافیایی، زمینه مناسبی برای احداث نیروگاه‌های خورشیدی فراهم کرده و از سوی دیگر، حضور صنایع بزرگ معدنی و انرژی‌بر، ضرورت تأمین برق پایدار را بیش از بسیاری از مناطق کشور برجسته کرده است. با این حال، بررسی وضعیت توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در این استان نشان می‌دهد که برخورداری از ظرفیت طبیعی و صدور مجوزهای گسترده، الزاماً به معنای تحقق سریع پروژه‌ها و افزایش متناسب تولید برق نیست.
به گزارش کرمان نو، بر اساس داده‌های منتشرشده، کرمان تا مهرماه ۱۴۰۵ برای ۶۷۳۸ مگاوات ظرفیت نیروگاه خورشیدی مجوز صادر کرده و از این نظر در جایگاه نخست کشور قرار گرفته است. در گزارش دیگری، استاندار کرمان از بیش از هشت هزار مگاوات مجوز احداث نیروگاه خورشیدی در استان سخن گفته است. این ارقام، هرچند در زمان و چارچوب اعلام متفاوتی مطرح شده‌اند، نشان‌دهنده حجم بالای تقاضا و برنامه‌ریزی برای توسعه انرژی خورشیدی در کرمان هستند؛ ظرفیتی که تحقق آن می‌تواند جایگاه استان را در نقشه انرژی کشور تغییر دهد.
مجوزهای گسترده، اجرای نابرابر
علی‌اصغر ذاکری‌هرندی، معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار کرمان، در نشست هفتگی پیگیری طرح‌های نیروگاه‌های خورشیدی استان در ۲۵ مهر، از تحقق تنها ۵۰ مگاوات از این تعهد پس از گذشت هفت ماه خبر داد. به گفته او، عملکرد صنایع استان با انتظارات تعیین‌شده فاصله دارد و پیشرفت پروژه‌ها مطلوب نیست.
این ارقام به معنای تحقق تنها ۱۰ درصد از تعهد ۵۰۰ مگاواتی و باقی‌ماندن ۴۵۰ مگاوات در مسیر اجراست. ذاکری‌هرندی با انتقاد از روند اجرای طرح‌ها، بر ضرورت افزایش نظارت و پیگیری جدی‌تر تعهدات صنایع تأکید کرد. او همچنین از ابطال بیش از ۷۰ مگاوات قرارداد واگذاری زمین و پروانه غیرفعال نیروگاه‌های خورشیدی خبر داد؛ اقدامی که نشان می‌دهد بخشی از پروژه‌ها، حتی پس از طی مراحل اداری و دریافت مجوز، به پیشرفت مؤثر نرسیده‌اند.
در این میان، وضعیت ظرفیت نصب‌شده استان نیز باید از تعهدات صنایع تفکیک شود. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی کرمان در سال ۱۴۰۵ از ۳۴۰ مگاوات عبور کرده و در ادامه به حدود ۴۷۰ مگاوات رسیده است. نیروگاه ۴۰ مگاواتی گل‌گهر، نیروگاه‌های ۲۵ مگاواتی شهربابک و ۲۰ مگاواتی راور و بخشی از پروژه‌های رفسنجان و سیرجان از جمله طرح‌های واردشده به مدار هستند.
محمدعلی طالبی، استاندار کرمان، نیز در مراسم کلنگ‌زنی فاز دوم کارخانه سیلیکون متال در فاریاب، از قرار گرفتن استان در جایگاه سوم نیروگاه‌های به بهره‌برداری رسیده و رتبه نخست نیروگاه‌هایی خبر داد که در سال جاری به بهره‌برداری می‌رسند. این اظهارات در کنار آمارهای مربوط به عقب‌ماندگی تعهد صنایع، بیانگر آن است که توسعه خورشیدی استان در همه بخش‌ها یکسان پیش نمی‌رود؛ برخی پروژه‌ها پیشرفت کرده‌اند، اما بخشی از تعهدات همچنان با تأخیر مواجه است.
شبکه برق، حلقه‌ای که توسعه را محدود می‌کند
یکی از مهم‌ترین موانع توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در کرمان، محدودیت اتصال به شبکه برق است. استاندار کرمان در تشریح وضعیت اجرای پروژه‌ها، مشکلات اتصال نیروگاه‌ها به شبکه را از عوامل اصلی عقب‌ماندگی دانسته است. این مسئله، به‌ویژه در استانی با حجم بالای مجوزهای صادرشده، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا افزایش ظرفیت تولید بدون توسعه متناسب خطوط انتقال، پست‌های برق و زیرساخت‌های اتصال، نمی‌تواند به افزایش پایدار برق قابل استفاده منجر شود.
در گزارش‌های مرتبط با توسعه نیروگاه‌های استان، کمبود ظرفیت پست‌های ۱۳۲ کیلوولت، محدودیت خطوط انتقال و پیچیدگی فرآیندهای اداری از جمله موانع مطرح‌شده است. در کنار این عوامل، تأمین مالی پروژه‌ها و مشکلات تخصیص ارز برای واردات تجهیزات نیز بر روند اجرا اثر می‌گذارند.
توسعه انرژی خورشیدی در کرمان صرفاً مسئله احداث نیروگاه نیست؛ بلکه نیازمند هماهنگی میان سرمایه‌گذاری در تولید برق و تقویت زیرساخت انتقال و توزیع است. اگر شبکه برق توان جذب ظرفیت جدید را نداشته باشد، بخشی از سرمایه‌گذاری‌ها در مرحله اتصال متوقف می‌شود و مجوزهای صادرشده نمی‌توانند به تولید واقعی تبدیل شوند.
تلاش برای تکمیل زنجیره ارزش
در کنار توسعه نیروگاه‌ها، کرمان به دنبال ایجاد جایگاهی فراتر از تولید برق خورشیدی و ورود به زنجیره تولید تجهیزات این صنعت است. آغاز عملیات اجرایی پروژه تولید سل‌های خورشیدی با سرمایه‌گذاری ۱۵ هزار میلیارد تومان در ماهان، یکی از مهم‌ترین تحولات این مسیر به شمار می‌رود؛ طرحی که می‌تواند زمینه کاهش وابستگی به واردات و افزایش ارزش افزوده داخلی را فراهم کند.
استاندار کرمان از برنامه تکمیل زنجیره تولید پنل‌های خورشیدی، از معدن سیلیس تا محصول نهایی، سخن گفته است. طالبی در مراسم فاریاب توضیح داد که در جریان پیگیری زنجیره تولید پنل، برخی متقاضیان به دنبال در اختیار گرفتن معدن سیلیس و انتقال مواد معدنی به کارخانه‌ای در شهرستان دیگر بودند؛ پیشنهادی که مورد قبول مدیریت استان قرار نگرفت.
به گفته استاندار، با مشخص شدن ارزش معدن، دستور خروج آن از مزایده و لحاظ کردن شرط ایجاد کارخانه فرآوری در محل برای مزایده بعدی صادر شد. او این تصمیم را اقدامی در راستای تکمیل حلقه‌های زنجیره تولید پنل خورشیدی در استان توصیف کرد و گفت کرمان با ایجاد این ظرفیت می‌تواند علاوه بر قطب تولید انرژی خورشیدی، به قطب تولید پنل‌های خورشیدی کشور تبدیل شود.
از وعده تا اجرا، آزمون سیاست‌گذاری انرژی در کرمان
توسعه انرژی خورشیدی در کرمان اکنون در مرحله‌ای قرار گرفته که ارزیابی عملکرد آن باید بیش از گذشته بر شاخص‌های اجرایی استوار باشد. حجم مجوزهای صادرشده، سرمایه‌گذاری‌های اعلام‌شده و طرح‌های کلنگ‌زنی‌شده، تنها بخشی از تصویر توسعه را تشکیل می‌دهند. آنچه در نهایت اهمیت دارد، میزان ظرفیت واردشده به مدار، سرعت اتصال نیروگاه‌ها، تحقق تعهد صنایع و پایداری تولید برق است.
در همین رابطه، معاون عمرانی استاندار کرمان از راه‌اندازی مرکزی برای رصد و تسهیل فرآیندهای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی خبر داده است. ذاکری‌هرندی در ۱۱ مهر، با تأکید بر تسهیل حضور بخش خصوصی، اعلام کرد که اتاق بازرگانی نیز به نمایندگی از فعالان اقتصادی به این مرکز اضافه خواهد شد تا تعامل با سرمایه‌گذاران تقویت شود. به گفته او، هدف این مرکز کاهش پراکندگی امور، جلوگیری از اعمال نظرات سلیقه‌ای و پیگیری متمرکز استعلام‌ها و موانع اجرایی پروژه‌هاست.
کرمان برای تبدیل شدن به قطب خورشیدی ایران، بیش از هر چیز به عبور از فاصله میان ظرفیت و عملکرد نیاز دارد. آفتاب فراوان، مجوزهای گسترده، حضور صنایع بزرگ و شکل‌گیری زنجیره تولید پنل، مزیت‌هایی هستند که می‌توانند آینده انرژی استان را متحول کنند.