کتاب رازهای تندرستان رونمایی شد؛
پژوهشی مردمشناختی درباره کهنترین جشن کرمان
کتاب «رازهای تندرستان؛ مردمشناسی یک جشن باستانی» تألیف امیررضا محمودی انسانشناس کرمانی رونمایی شد.
کتاب «رازهای تندرستان مردمشناسی یک جشن باستانی» در روز جشن تندرستان در کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی کرمان با حضور استاد محمدعلی گلابزاده رونمایی شد.
امیررضا محمودی، انسانشناس و پژوهشگر کرمانی طی دو سال تحقیق کیفی با رویکرد مردمنگاری این کتاب را در ۱۴۹ صفحه مصور نگاشته است، این کتاب نخستین پژوهش علمی و مستقل درباره جشن تندرستان کرمان است؛ آیینی که هر سال نهم اردیبهشتماه و ۴۰ روز پس از نوروز در دامنه کوههای شیوشگان و در جوار قلعه دختر و قلعه اردشیر برگزار میشود.
مستندسازی یک آیین در آستانه فراموشی
نویسنده در این اثر با بهرهگیری از روش مردمنگاری و انجام مصاحبههای عمیق با ۶۰ نفر از مردم کرمان شامل کهنسالان ۹۰ساله محله تندرستان، پژوهشگران و فعالان فرهنگی همچنین تصویرداری و مشاهدات میدانی و تحقیقات کتابخانهای موفق شده ۱۲ آیین اصلی این جشن را احصا و مستند کند. فال کوزه، زاغسوزی، دایرهزنی و شادی جمعی، پخت آش و آجیل، حضور در «اتاق چهله»، چادربری، ریختن آب چهل، شمع روشنکردن، دعا در کوه بریده، دود کردن اسپند و دریافت انرژی از کوه، از جمله این آیینها هستند.
این جشن که کهنترین جشن کرمان محسوب میشود کارکردهایی همچون ترویج ازدواج، تحکیم بنیان خانوادهها، فرزندآوری و انسجام و همدلی و نشاط اجتماعی در کنار توجه بهسلامت روح و روان دارد.
قدمتی کهن در اسناد مکتوب و تاریخ شفاهی
به گفته نویسنده، اگرچه قدیمیترین سند مکتوب مستقیم از این جشن به سفرنامه «الا ساکس» بازمیگردد، اما تاریخ شفاهی و باورهای ریشهدار در این آیین، پیوند آن را با دوران مهرپرستی و پیش از اسلام نشان میدهد.
همچنین در کتاب «مزارات کرمان» (تألیف سعید محرابی کرمانی در قرن دهم قمری) از منطقه «شیوشگان» بهعنوان مکانی مقدس یاد شده است.
کارکردهای چندگانه؛ از بختگشایی تا تقویت بنیان خانواده
محمودی در این کتاب، کارکردهای دهگانه جشن تندرستان را تشریح کرده و نشان میدهد که این مراسم صرفاً یک رویداد شاد نیست، بلکه آیینی برای شفای بیماریها، بختگشایی، باروری، بالگردانی، دعا و نیایش، تقویت بنیان خانواده، احترام به طبیعت، نشاط اجتماعی، افزایش رزق و روزی و هویتبخشی تاریخی به مردم کرمان محسوب میشده است.
تطبیق با نظریههای انسانشناسی
یکی از وجوه ممتاز کتاب، تطبیق آیینهای جشن تندرستان با نظریههای صاحبنظرانی همچون جیمز فریزر (شاخه زرین)، مارگارت مید و ناصر فکوهی است. نویسنده با استفاده از نظریه «بقایای فرهنگی» ادوارد تایلور و جیمز فریزر، نشان میدهد که چگونه این آیینها از دوران کهن تا امروز به شکل نمادین باقیماندهاند.
ثبت ملی و لزوم توجه بیشتر
جشن تندرستان در سال ۱۳۸۸ با عنوان «چهلم بهار» در فهرست آثار ناملموس میراثفرهنگی ایران به ثبت رسیده است. نویسنده اما تأکید میکند که باوجود این ثبت و قدمت فرهنگی، هنوز اقدام مؤثری برای حفاظت از محوطه تاریخی تندرستان انجام نشده و این مکان در معرض تخریب و تغییرات نسلی قرار دارد.