مستند «بازار عزیز»؛ روایت کوچهای که میان ویرانی و احیا مانده است
مستند «بازار عزیز» به کارگردانی رضوان بوستانی، شامگاه ۱۹ مردادماه در یوتیه باغ هنر اکران شد؛ مستندی که قرار بود روند مرمت چند خانه تاریخی در یکی از کوچههای قدیمی کرمان را ثبت کند، اما با کند شدن روند مرمت، روایت آن به گذشته، خاطرات و وضعیت امروز این کوچه و چالش حفظ هویت خانههای تاریخی رسید.
به گزارش کرماننو، مستند «بازار عزیز» ابتدا با هدف ثبت روند مرمت چند خانه قدیمی در یکی از کوچههای تاریخی کرمان ساخته شد؛ خانههایی که قرار بود با مرمت و تغییر کاربری به فضاهایی مانند اقامتگاه، هتل بوتیک، کافهکتاب و کافههنر تبدیل شوند.
رضوان بوستانی، کارگردان این مستند، درباره شکلگیری ایده «بازار عزیز» گفت که چهار نفر از افرادی که در فیلم حضور دارند، در حال مرمت خانههای قدیمی این کوچه بودند و پیشنهاد ساخت مستندی درباره روند این مرمت را مطرح کردند.
به گفته بوستانی، قرار بود دوربین طی یک سال روند تغییرات این خانهها را ثبت کند، اما به دلیل کند پیش رفتن فرایند مرمت و مسائلی مانند مجوزها و تأمین هزینه، خانهها به مرحلهای که امکان ثبت نتیجه مرمت و تغییر کاربری آنها وجود داشته باشد، نرسیدند. به همین دلیل، روایت «بازار عزیز» از یک پروژه مرمتی فراتر رفت و به گذشته و حال کوچه، خانههای در حال ویرانی، خاطرات ساکنان و زندگی اجتماعی آن پرداخت.
کوچهای با گذشته تجاری
این کوچه در محدوده حدفاصل ابوحامد و خوشرو قرار دارد و از سمت ابوحامد با عنوان «قبه سبز» شناخته میشود. به گفته بوستانی، این مسیر در گذشته با نام «بازار عزیز» شناخته میشده و بخشی از مسیرهای کسبوکار قدیم کرمان بوده که به بازار اصلی شهر متصل میشده است.
در این محدوده، قبه سبز و تعدادی از خانهها و بناهای قدیمی قرار گرفتهاند؛ خانههایی که بخشی از آنها امروز در وضعیت فرسودگی و ویرانی قرار دارند.
چهار نفر از افرادی که در مستند معرفی میشوند، با هدف حفظ این خانهها اقدام به خرید و مرمت آنها کردهاند و برای آینده این بناها کاربریهای جدیدی در نظر گرفتهاند.
بوستانی معتقد است این اقدامات میتواند همزمان با ایجاد منفعت اقتصادی برای مالکان، به حفظ بخشی از بافت تاریخی کرمان نیز کمک کند؛ با این حال، این پرسش همچنان مطرح است که تغییر کاربری خانههای تاریخی تا چه اندازه میتواند به حفظ هویت آنها کمک کند.
«بازار عزیز»؛ روایت یک کوچه زنده
کارگردان مستند «بازار عزیز» معتقد است این کوچه، با وجود فرسودگی و تخریب بخشی از خانهها، همچنان زنده است.
او در این باره گفت: درست است که دیوارها ریخته، ولی ساکنانی هستند که این کوچه را زنده نگه داشتهاند و انگار نسل جدیدی میآید که دوباره به این کوچه رونق دهد و به فضا جان ببخشد.
به گفته بوستانی، کوچههای قدیمی در گذشته تنها مسیر عبور نبودند، بلکه محل تعامل اجتماعی، دورهمی، گفتوگو و ارتباط میان همسایهها بودند؛ کارکردی که در بسیاری از فضاهای شهری امروز کمرنگ شده است.
مرمت یا تغییر هویت؟
یکی از پرسشهای محوری «بازار عزیز» به نسبت میان مرمت، تغییر کاربری و حفظ هویت خانههای تاریخی بازمیگردد.
او با اشاره به رواج تغییر کاربری خانههای تاریخی برای ایجاد اقامتگاهها و دیگر فضاهای فرهنگی و گردشگری، تأکید کرد که اگرچه این تغییرات میتوانند به حفظ کالبد بنا کمک کنند، اما این نگرانی نیز وجود دارد که با تغییر معنای خانه، بخشی از خاطره و هویت آن از بین برود.
به گفته بوستانی، خانه تنها معماری و کالبد آن نیست و تغییر معنا و کارکرد میتواند بر هویت و نوستالژی آن نیز اثر بگذارد.
او همچنین بر نقش شهروندان در حفاظت از میراث تاریخی تأکید کرد و گفت توجه به خانهها، کوچهها و بناهای تاریخی تنها وظیفه دستگاههای متولی نیست و شهروندان نیز میتوانند در حد توان خود نسبت به میراث شهر مسئولانه رفتار کنند.
تصویر، صدا و کارگردانی «بازار عزیز» بر عهده رضوان بوستانی، تدوین اثر بر عهده مهدی بوستانی شهربابکی، اصلاح رنگ بر عهده امیر شمس، صداگذاری بر عهده حامد کیان و موسیقی بر عهده پدرام جوادزاده بوده است.
رضوان بوستانی و محمد قاسمی نیز تهیهکنندگی این مستند را بر عهده داشتهاند.