گندمکاران بذری زیر منگه بانک

پولی که در مزرعه مانده است

«محمود صالحی»، فعال تولید، فرآوری و تأمین بذور گواهی‌شده در جنوب کرمان، مسئله را از جایی توضیح می‌دهد که سرمایه نقدی‌اش به هزینه تولید تبدیل شده است. به گفته او، پولی که در بانک داشته، صرف کشت گندم بذری شده و اکنون منابعی برای نگهداری در حساب ندارد؛ بااین‌حال، بانک برای تخصیص  تسهیلات به او دیگر  تولیدکنندگان  وضعیت حساب و اعتبار بانکی آنها را به  پرداخت گره زده است.

صالحی از تأخیر در تأمین مالی و کاهش قدرت خرید منابع موردنیازش نگران است. او می‌گوید با رشد تورم، تسهیلاتی که هنوز پرداخت نشده، دیگر پاسخ‌گوی هزینه‌ها نیست. برای فعالیتی که باید بذر را در موعد مشخص به دست کشاورز برساند، طولانی‌شدن فاصله پرداخت پول برنامه تولید و تحویل را به هم می‌زند.

او درخواست و دغدغه خود را در نامه‌ای خطاب به وزیر جهاد کشاورزی نیز مطرح کرد  و خواستار مساعدت برای تامین تسهیلات سرمایه در گردش از بانک کشاورزی شد. بنا بر توضیح او، درخواست در بانک مطرح شده، اما پایین‌بودن رتبه اعتباری تاکنون مانع موافقت با پرداخت تسهیلات بوده است.

صالحی کاهش رتبه اعتباری خود را به پرداخت‌نشدن به‌موقع بهای گندم از سوی دولت، کاهش زمین‌های زیرکشت در سال گذشته و در نتیجه، تأخیر در بازپرداخت تسهیلات پیشین نسبت می‌دهد. او تأکید دارد که این وضعیت ناشی از ناتوانی یا بی‌میلی به انجام تعهدات مالی نبوده است و سرمایه او برای تولید و  تامین بذر گندمکاران منطقه هزینه شده است و امکان نگهداشت  این سرمایه  در بانک  برای کسب اعتبار  وجود نداشته است.

روایت او از یک گرفتاری پیوسته حکایت دارد: پول محصول دیر می‌رسد، بازپرداخت بدهی عقب می‌افتد و سابقه همین تأخیر، دریافت پول برای ادامه تولید را دشوار می‌کند. اگر ارتباطی که صالحی میان مطالبات دولتی و افت اعتبار خود شرح می‌دهد تأیید شود، پیامد تأخیر دولت از یک فصل تولید فراتر رفته و به تأمین مالی فصل بعد رسیده است.

حدود ۲۰۰ طرف حساب در انتظار نقدینگی

دامنه این مشکل، بنا بر نامه صالحی، به فعالیت یک تولیدکننده محدود نمی‌شود. او نوشته است که حدود ۲۰۰ نفر از کشاورزان و تأمین‌کنندگان با او طرف حساب هستند و پرداخت تعهدات به آنان، ادامه بوجاری، آماده‌سازی بذر و تحویل به‌موقع آن، به تأمین نقدینگی نیاز دارد.

بخش قابل‌توجهی از همکاری او با کشاورزان منطقه در قالب کشت قراردادی انجام می‌شود. صالحی می‌گوید:  تأمین بخش عمده نهاده‌ها، از بذر و کود و سم گرفته تا منابع مالی مرتبط با تولید، بر عهده او بوده است. منابع در دوره کشت تا برداشت در اختیار کشاورزان قرار گرفته و پس از برداشت، گندم آنان برای فرآوری و تولید بذر خریداری شده است.

در این شیوه، سرمایه پیش از رسیدن محصول به واحد فرآوری، وارد مزرعه شده است. تأمین‌کننده، بخشی از هزینه تولید را می‌پردازد و بعد باید منابع لازم برای خرید محصول، تسویه با کشاورز و آماده‌سازی بذر را فراهم کند. هر وقفه در این گردش می‌تواند تعهدات مراحل بعد را نیز عقب بیندازد؛ به‌ویژه وقتی سرمایه قبلی هنوز به مجموعه برنگشته باشد.

او در نامه خود به مسوولان بالادست هشدار داده است، اگر منابع مالی به‌موقع نرسد، ناگزیر خواهد شد گندم‌های خریداری‌شده را به کشاورزان بازگرداند و فرآیند تولید و فرآوری بذر را متوقف کند. او این وضعیت را تهدیدی برای تأمین بذر موردنیاز کشاورزان در دوره بعد می‌داند. کشاورزی که محصولش را برای تولید بذر فروخته، در انتظار تسویه است و کشاورزی که برای کشت آینده برنامه دارد، باید بذر آماده‌شده را به‌موقع تحویل بگیرد. ادامه کار تولیدکننده بذر، این دو سوی زنجیره را به یکدیگر متصل می‌کند.

از تأمین گندم بذری تا تحویل به کشاورز

«فرود سالاری»، رئیس سازمان جهاد کشاورزی جنوب کرمان، از تأمین پنج هزار و ۱۰۰ تن گندم بذری استاندارد با مشارکت بخش خصوصی : و شرکت‌های تولیدکننده بذر برای سال زراعی جدید خبر داده است. این رقم بخشی از آمادگی اعلام‌شده منطقه برای کشت آینده را نشان می‌دهد، اما این چالش پیش روی تولیدکنندگان می‌تواند هشداری برای   زمان آماده‌سازی و تحویل بذر و حتی تولید محصول سال آینده باشد.

توضیح سالاری درباره سازوکار تأمین مالی نشان می‌دهد که تأمین گندم بذری، تنها یکی از مراحل کار است. او می‌گوید دولت از طریق بانک کشاورزی به کارگزاری‌های تأمین‌کننده بذر تسهیلات می‌دهد تا خدماتی مانند بوجاری و سم‌زدایی و در نهایت تامین بذر فصل کاشت  را انجام دهند و بذر را در آغاز فصل زراعی به دست گندمکار برسانند. بنابراین، تأمین پول فرآوری نیز بخشی از برنامه تدارک کشت است.

پیگیری رئیس سازمان جهاد کشاورزی نشان می‌دهد مانع بانکی تأمین‌کنندگان بذر به مسئولان بالادستی چون مدیر عامل بانک کشاورزی انتقال داده شده است.

اختلاف بر سر معدل حساب

سالاری در توضیح پیگیری این موضوع، از ایراد بانک به معدل حساب و اعتبارسنجی متقاضیان سخن گفته است. به گفته او، معدل حساب با مبلغ تسهیلات درخواستی متناسب تشخیص داده نشده و این مسئله از سوی بانک کشاورزی مرکزی مطرح شده است و از اختیارات مدیریت استانی خارج است. او همچنین از گفت‌وگو با معاون وزیر جهاد کشاورزی و مدیرعامل بانک کشاورزی برای حل مشکل خبر می‌دهد.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی جنوب کرمان این پرداخت را «تکلیفی» توصیف می‌کند و معتقد است نباید به معدل حساب ایراد گرفته شود.

تولیدکننده می‌گوید موجودی حسابش صرف تولید شده و اکنون برای تکمیل همان فعالیت به تسهیلات نیاز دارد. مسئله از نگاه او این است که پول خرج‌شده در مزرعه، دیگر در حساب بانکی باقی نمانده تا پشتوانه درخواست تازه باشد. حل این اختلاف برای او تنها به دریافت یک وام مربوط نیست، تسویه با طرف‌های قرارداد و ادامه آماده‌سازی بذر نیز به نتیجه آن وابسته است.

وعده پیگیری، تا زمانی که به تعیین تکلیف درخواست منجر نشود، این تعهدات را پوشش نمی‌دهد. نزدیک‌شدن فصل کشت نیز فرصت رسیدگی را محدود می‌کند؛ زیرا بذر باید زمانی آماده باشد که کشاورز به آن نیاز دارد.

مطالباتی که هنوز کامل برنگشته است

رییس سازمان جهاد کشاورزی جنوب استان کرمان درباره خرید گندم در جنوب کرمان گفته است بیش از ۶۹ درصد مطالبات گندمکاران از سوی دولت واریز شده و پیگیری برای پرداخت بقیه ادامه دارد. این آمار از تسویه‌نشدن بخشی از بهای محصول خبر می‌دهد. «غلامرضا نوری قزلجه»، وزیر جهاد کشاورزی، از باقی‌ماندن ۴۵ درصد مطالبات و پرداخت بخش قابل‌توجهی از آن طی روزهای آینده سخن گفته است. «هادیان‌پور»، سخنگوی کمیسیون کشاورزی مجلس، نیز از تصمیم جلسه این کمیسیون برای پرداخت ۱۰۰ هزار میلیارد تومان، معادل ۱۰۰ همت، تا یک هفته پس از آن نشست خبر داده است. آنچه برای کشاورز اهمیت دارد، زمان دسترسی به مانده پول محصول است. کشاورز نمی‌تواند تمام تصمیم‌های خود را تا تسویه نهایی معطل نگه دارد.

تضمین خرید، آزمون اعتماد

«جهانبخش قلاوند»، عضو کمیسیون کشاورزی مجلس، تأخیر در پرداخت را یکی از دلایل محقق‌نشدن خرید مورد انتظار می‌داند. به گفته او، وقتی کشاورز بداند دریافت پول طول می‌کشد، ممکن است محصول را نزد خود نگه دارد یا به بازار، دلالان و مصرف خوراک دام منتقل کند. او معتقد است این وضعیت می‌تواند بر تولید و تحویل گندم در سال آینده نیز اثر بگذارد.

قلاوند همچنین توضیح می‌دهد که رقم ۱۱ میلیون تن مطرح‌شده برای تولید سال جاری، پیش‌بینی بوده است. از نظر او، بررسی فاصله خرید با انتظار اولیه باید با توجه به رفتار کشاورزان و وضعیت پرداخت مطالبات انجام شود.

در جنوب کرمان، کشاورز طرف قرارداد منتظر تسویه است، تولیدکننده برای فرآوری سرمایه می‌خواهد و گندمکار فصل آینده به تحویل به‌موقع بذر نیاز دارد. زمان پرداخت مطالبات و نتیجه رسیدگی بانک، روی ادامه فعالیت اثر می‌گذارد.