نشست شورای پیشگیری از وقوع جرم جیرفت با محوریت صیانت از محوطههای تاریخی
پهپادها برای حفاظت از کنارصندل به پرواز درمیآیند
پس از هشدار درباره وضعیت محوطههای باستانی جیرفت و نگرانی از تخریب و حفاریهای غیرمجاز، حالا پای پهپادها به برنامه حفاظت از میراث تاریخی این منطقه باز شده است. مشاور وزیر میراث فرهنگی در نشست شورای پیشگیری از وقوع جرم جیرفت از دریافت مجوز استقرار یگان پهپادی برای پایش تصویری محوطههای تاریخی جیرفت خبر داده و گفته است این طرح قرار است از ماه آینده آغاز شود؛ وعدهای که اگر به اجرا برسد، میتواند گامی در جهت نظارت مستمر بر یکی از مهمترین پهنههای باستانی کشور باشد. با این حال، حفاظت از میراث جیرفت تنها با رصد هوایی محقق نمیشود. تعیین حریم آثار، تأمین زیرساختهای حفاظتی، همراه کردن جوامع محلی و ایجاد منافع اقتصادی برای ساکنان منطقه، بخشهای دیگری از مسئلهای هستند که در نشست شورای پیشگیری از وقوع جرم شهرستان جیرفت مطرح شدند.
به گزارش کرمان نو، در نشست شورای پیشگیری از وقوع جرم جیرفت، مجموعهای از مطالبات قدیمی درباره حفاظت از محوطههای تاریخی جنوب کرمان مطرح شد. در این جلسه، نمایندگان وزارت میراث فرهنگی، استانداری و دستگاههای مرتبط، از برنامههایی گفتند که قرار است بخشی از مشکلات حفاظتی و مدیریتی کنارصندل و دیگر محوطههای تاریخی منطقه را برطرف کند، برنامههایی که از پایش پهپادی و تعیین عرصه و حریم تا توسعه گردشگری و حمایت از فعالیتهای اقتصادی روستاها را در بر میگیرد.
پهپادها و نظارت بر محوطههای تاریخی
سیدعباس مصطفوی، مشاور وزیر و مدیرکل حراست وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در این نشست از دریافت مجوز استقرار یگان پهپادی برای پایش و رصد تصویری محوطههای تاریخی جیرفت خبر داد. به گفته او، وزیر میراث فرهنگی در مکاتبه با وزیر دفاع توانسته است مجوز لازم برای این اقدام را دریافت کند و قرار است با تشکیل کارگروهی مشترک میان حراست، یگان حفاظت و معاونت میراث فرهنگی، مقدمات اجرای طرح فراهم شود.
مصطفوی با اشاره به اینکه حفاظت از محوطههای تاریخی جیرفت از موضوعات مورد تأکید وزیر میراث فرهنگی است، گفت پیگیری این مسئله یکی از اهداف سفرش به استان کرمان بوده است. او همچنین از پیگیری مستمر وزیر در این زمینه خبر داد و ابراز امیدواری کرد با همکاری مدیرکل میراث فرهنگی استان و نمایندگان دستگاههای مسئول در تهران، عملیات پایش از ماه آینده در منطقه آغاز شود.
مشاور وزیر میراث فرهنگی در بخش دیگری از سخنانش، نقش رسانهها را در پیشبرد این مطالبه مؤثر دانست و از خبرنگاران خواست روند اجرای طرح را رها نکنند. تأکید او بر ادامه مطالبهگری رسانهای، از این جهت اهمیت دارد که تجربه بسیاری از طرحهای حفاظتی نشان داده است فاصله میان اعلام تصمیم و اجرای آن، گاه بهاندازهای طولانی میشود که موضوع از اولویت دستگاهها خارج میشود.
کنارصندل و مسئله تعیین حریم
در کنار حفاظت میدانی، تعیین عرصه و حریم محوطههای تاریخی از مهمترین موضوعات مطرحشده در این نشست بود. مسئلهای که سالهاست میان ضرورت صیانت از آثار باستانی و نیازهای زندگی و توسعه سکونتگاههای پیرامونی قرار گرفته است.
سیدمؤید محسننژاد، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان کرمان، از تشکیل کارگروه ویژه برای رفع موانع و تسهیل ثبت جهانی محوطه تاریخی جیرفت خبر داد. به گفته او، با حمایت استاندار کرمان، قرار است نخستین جلسه این کارگروه طی دو هفته آینده و با حضور نمایندگان ویژه وزیر و کارشناسان اعزامی از تهران برگزار شود تا نقشه راه این پرونده تدوین شود.
محسننژاد با اشاره به محدودیت سهمیه ثبت جهانی ایران در یونسکو توضیح داد که کشور در هر سال تنها یک سهمیه و شماره ثبتی در اختیار دارد و همین مسئله، روند ثبت آثار شاخص را با محدودیت زمانی روبهرو میکند. او گفت فرایند ثبت جهانی، از تدوین پرونده و ثبت مقدماتی تا حضور ارزیابان یونسکو، در شرایط عادی دستکم سه سال زمان میبرد و کارگروه جدید با هدف تسریع این روند تشکیل خواهد شد.
این توضیحات نشان میدهد ثبت جهانی جیرفت، هرچند مطالبهای مهم برای معرفی ظرفیتهای تمدنی منطقه است، اما بهسرعت و صرفاً با تشکیل یک کارگروه محقق نخواهد شد. تکمیل مستندات، تعیین محدودهها، رفع موانع حفاظتی و فراهم کردن الزامات مورد نظر یونسکو، از جمله اقداماتی است که باید در مسیر این پرونده دنبال شود.
مدیرکل میراث فرهنگی استان همچنین از تعیین تکلیف حریم کنارصندل در نشست شورای ثبت و حریم کشور در کرمان خبر داد. به گفته او، در این نشست ۱۳۰ اثر ثبتی و چهار حریم در سطح استان بررسی شده و حریم کنارصندل نیز در میان پروندههای مطرحشده قرار داشته است. محسننژاد اعلام کرد پس از رفع نواقص جزئی، مراحل ثبت نهایی حریم دنبال خواهد شد.
تعیین حریم از آن جهت اهمیت دارد که بدون مشخص بودن محدودههای حفاظتی و ضوابط ساختوساز، هم صیانت از آثار تاریخی دشوار میشود و هم ساکنان روستاهای پیرامونی با بلاتکلیفی در زمینه توسعه سکونتگاههای خود مواجه میشوند
وقتی حفاظت از میراث به اقتصاد روستا گره میخورد
یکی دیگر از محورهای نشست، پیوند میان حفاظت از میراث تاریخی و وضعیت اقتصادی جوامع محلی بود. مهدی قائمی، سرپرست دفتر امور روستایی و شوراهای استانداری کرمان، با تأکید بر ضرورت تبدیل روستاها به واحدهای اقتصادی فعال، گفت رویکرد استانداری تنها به اجرای طرحهای عمرانی مانند آسفالت، جدولگذاری و احداث پارک محدود نیست و ایجاد اشتغال و درآمد پایدار نیز باید در دستور کار دهیاریها قرار گیرد.
او معتقد است حل مسائل اقتصادی و اشتغال میتواند به کاهش بخشی از مشکلات اجتماعی کمک کند و در همین راستا از دهیاران و شوراهای اسلامی خواست برای توسعه فعالیتهای درآمدزا در حوزه گردشگری، صنایع دستی، فروش و بستهبندی محصولات محلی برنامه ارائه کنند.
قائمی اعلام کرد استانداری از طرحهای اقتصادی دهیاریها در حوزه گردشگری حمایت میکند و در صورت ارائه طرحهای واجد شرایط، امکان پیگیری تسهیلات از کمیته ملی نیز وجود دارد. او همچنین مشارکت بخش خصوصی با دهیاریها را یکی از راههای پیشبرد این برنامهها دانست.
گردشگری؛ فرصتی برای حفاظت
مدیرکل میراث فرهنگی استان کرمان همچنین از آمادگی این ادارهکل برای تسهیل صدور مجوز اقامتگاههای بومگردی در روستای کنارصندل خبر داد و از سرمایهگذاران و اهالی منطقه خواست در این زمینه مشارکت کنند. او با اشاره به همکاری سرمایهگذاران، از جمله مجموعه گهرزمین، در توسعه زیرساختهای گردشگری این اقدامات را فرصتی برای معرفی تاریخ و فرهنگ منطقه و ارائه خدمات به مسافران دانست.
توسعه بومگردی و گردشگری تاریخی میتواند بخشی از منافع اقتصادی حفاظت از میراث را به مردم محلی برساند؛ با این حال، افزایش رفتوآمد گردشگران بدون مدیریت ظرفیت بازدید، ساماندهی مسیرها و رعایت ضوابط حفاظتی، خود میتواند به تهدیدی برای محوطههای حساس تبدیل شود. بنابراین، رونق گردشگری کنارصندل باید همزمان با تعیین ضوابط بهرهبرداری و حفاظت از عرصه تاریخی پیش برود.
محسننژاد در بخش دیگری از سخنانش به مطالبه استقلال ساختار اداری میراث فرهنگی در جنوب استان اشاره کرد و گفت رضا فرخی بهعنوان نماینده تامالاختیار و ویژه مدیرکل در هشت شهرستان جنوبی منصوب شده است. به گفته او، پیگیریهای اداری برای ارتقای ساختار میراث فرهنگی جنوب استان نیز ادامه دارد؛ اقدامی که هدف آن کاهش وابستگی به مرکز استان و تسریع در تصمیمگیریهای اجرایی عنوان شده است.
برخورد قضایی با حفاران غیرمجاز
یکی از بخشهای مهم نشست، تصمیمهای قضایی برای مقابله با تعرض به آثار تاریخی بود. بر اساس مصوبات شورای پیشگیری از وقوع جرم، دستگاه قضایی موظف شده است با حفاران غیرمجاز و افرادی که به محوطههای تاریخی تعرض میکنند، برخورد قاطع و بازدارنده داشته باشد. در این زمینه، همکاری حوزه قضایی بخش اسماعیلی نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
حمایت کامل دستگاه قضایی از اقدامات قانونی برای حفاظت از میراث تاریخی و ضرورت همکاری دستگاههای متولی، از دیگر محورهای مصوبات این نشست است. بر این اساس، حفاظت از آثار تاریخی نباید در محدوده وظایف اداره میراث فرهنگی باقی بماند و دستگاههای اجرایی، انتظامی و قضایی باید با هماهنگی بیشتری در این زمینه عمل کنند.