چالشهای اقتصاد هنر در بحران؛ ضرورت نهادهای حمایتی در کرمان
هنر در نقطه حساس؛ از تعطیلی اجراها تا امید به بازسازی در کرمان
گفتوگوی حسام اسدیشکاری و جابر منظریتوکلی درباره اقتصاد هنر در بحران، تعطیلی اجراها، مشکلات صنفی و آینده فعالیتهای هنری در کرمان
در گفتوگوی حسام اسدیشکاری، دستیار هنری استاندار کرمان و تهیهکننده تئاتر، با جابر منظریتوکلی، کارگردان و مدرس تئاتر، ابعاد مختلف اقتصاد هنر در دوران بحران، پیامدهای تعطیلی فعالیتهای هنری و ضرورت شکلگیری نهادهای صنفی و حمایتی در کرمان بررسی شد.
به گزارش «کرماننو»، هنر در کرمان طی سالهای اخیر نقشی مهم در فضای فرهنگی و اجتماعی استان ایفا کرده است. در همین زمینه، حسام اسدیشکاری، دستیار هنری استاندار کرمان، مدیرمسئول «کرمان تئاتر» و تهیهکننده حوزه نمایش، و جابر منظریتوکلی، دانشآموخته تئاتر از دانشگاه تهران و کارگردان و مدرس این حوزه، در گفتوگویی مشترک به بررسی وضعیت هنر در دورههای بحران و جنگ پرداختند.
اسدیشکاری در ابتدای این گفتوگو با اشاره به رویدادهای هنری سال گذشته گفت: «پس از برگزاری افتتاحیه جشنواره تئاتر فجر ایران در کرمان و برنامههای جنبی گسترده آن که با وجود قطعی اینترنت نیز شاهد استقبال بسیار خوب مردم بودیم؛ همچنین اکران فیلمهای جشنواره فیلم فجر و برگزاری چند رویداد و جشنواره مهم دیگر، در مجموع، فارغ از اتفاقات انتهای سال، میتوان گفت سال پرباری برای هنر و فرهنگ کرمان رقم خورد.» او حمایتهای دکتر طالبی، استاندار کرمان، را یکی از دلایل اصلی رونق هنری در استان عنوان کرد و افزود: «مدیری که با شعار کرمان بر فراز نگاه ویژهای به ظرفیتهای فرهنگی، هنری و اجتماعی استان دارد.»
هنر؛ نخستین قربانی بحران
جابر منظری در ادامه با طرح پرسشی کلیدی گفت: «در زمان بحران و جنگ بسیاری از فعالیتهای هنری مستقل متوقف یا به حاشیه رانده میشوند… پرسش اینجاست که چرا در بسیاری از بحرانهای اجتماعی، هنر – و بهویژه تئاتر – اولین حوزهای است که تعطیل میشود؟»
اسدیشکاری این مسئله را ناشی از نوع نگاه به هنر دانست و توضیح داد: «در بسیاری مواقع، هنر بهعنوان یک نیاز ثانویه تلقی میشود… درحالیکه هنر میتواند فضایی برای بازتاب تجربه جمعی جامعه باشد و در دورههای دشوار به حفظ روحیه عمومی و تقویت امید اجتماعی کمک کند.»
فشار اقتصادی و هزینههای تولید
منظری در بخش دیگری از این گفتوگو خاطرنشان کرد: «تعطیلی هنر فقط توقف یک فعالیت نیست، بلکه پیامدهای اجتماعی و روانی هم دارد… در کنار این مسئله، تعطیلی اجراها فشار روانی و اقتصادی زیادی نیز به هنرمندان وارد میکند.»
در ادامه اسدیشکاری با تأکید بر تأثیر بحران اقتصادی بر تولیدات هنری گفت: «تورم، نااطمینانی اقتصادی و کاهش قدرت خرید باعث میشود مخارج فرهنگی در اولویتهای پایینتر خانوادهها قرار گیرد… بسیاری از تولیدات هنری در سالهای اخیر بر پایه فداکاری شخصی هنرمندان شکلگرفته است.» او بر ضرورت کاهش هزینههای تولید در دوره پس از بحران تأکید کرد.
آرشیو مشترک لباس و دکور؛ پیشنهادی عملی
منظری برای کاهش هزینههای تولید در تئاتر پیشنهاد داد: «ایجاد آرشیوهای مشترک لباس و دکور میتواند بخش قابلتوجهی از هزینهها را کاهش دهد.»
اسدیشکاری نیز با تأکید بر اهمیت نهادهای حمایتی افزود: «نبود نهادهای صنفی و حمایتی فعال و مستقل یک مشکل جدی برای جامعه هنری است… احیای خانه هنرمندان در کرمان یک ضرورت است؛ نهادی که باید مستقل از جریانهای سیاسی عمل کند.»
بلاتکلیفی انجمن نمایش
منظری در ادامه وضعیت انجمن نمایش کرمان را «بلاتکلیف» توصیف کرد و گفت: «نبود یک انجمن فعال باعث شده تئاتریها مرجع صنفی مشخصی برای پیگیری مسائل حرفهای خود نداشته باشند… بسیاری از ایدههای همکاری میان گروهها بدون وجود یک نهاد صنفی پیگیر بهسختی عملی خواهد شد.»
مدلهای حمایتی و هنر مستقل
او در بخش دیگری از سخنانش به سازوکارهای حمایتی اشاره کرد و گفت: «در بسیاری از موارد، حمایتهای رسمی به سمت آثار موضوعمحور میرود… اگر حمایتها تنها به این نوع آثار محدود شود، بخش مهمی از هنر مستقل عملاً بدون پشتوانه باقی میماند.»
اسدیشکاری نیز تشکیل «صندوقهای حمایتی برای تولیدات مستقل» را راهکاری عملی دانست و توضیح داد: «این صندوقها میتوانند کمکهزینه تولید، حمایت تبلیغاتی یا تأمین بخشی از هزینههای فنی را بر اساس کیفیت طرحها ارائه کنند.»
آینده هنر در کرمان
منظری در جمعبندی گفت: «هنر کرمان امروز در نقطهای حساس قرار گرفته است؛ نقطهای میان بحران و امکان بازسازی.» او تأکید کرد که اگر جامعه هنری از تجربه ماههای اخیر برای همکاری و ایجاد نهادهای حمایتی استفاده کند، «این دوره دشوار به آغاز مرحلهای تازه تبدیل خواهد شد.»
اسدیشکاری نیز با اشاره به برنامهریزیهای هنری در سال ۱۴۰۵ گفت: «امروز بیش از هر زمان دیگری به همفکری، سازماندهی، نگاه بلندمدت و همچنین آزادی اندیشه و تولید هنری نیاز داریم… بهویژه اگر برنامهریزیها در چارچوب شعار لبخند دنیا به کرمان ۱۴۰۵ دنبال شود، کرمان میتواند برگزارکننده مجموعهای از جشنوارههای ملی و بینالمللی باشد.»
کرمان در سالهای اخیر میزبان رویدادهایی همچون افتتاحیه جشنواره تئاتر فجر ایران، اکرانهای جشنواره فیلم فجر و چند جشنواره مهم هنری بوده است. حمایتهای استانداری و شکلگیری جریانهای جدید در هنر استان باعث شده کرمان به یکی از کانونهای فعال هنری در جنوبشرق کشور تبدیل شود. بااینحال نبود نهادهای صنفی مستقل، مشکلات مالی هنرمندان و تأثیر بحرانهای اجتماعی بر فعالیتهای فرهنگی همچنان از چالشهای اصلی جامعه هنری این استان است.