گزارش مرکز آمار نرخ تورم سالانه کرمان در خردادماه را ۶۱.۱ اعلام کرد
گرانی از سفره کرمان عقب ننشست
مقایسه شاخص قیمت مصرفکننده در اردیبهشت و خرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد کرمان در برخی نماگرها از میانگین کشور بهتر عمل کرده، اما رشد شدید خوراکیها و بالاتر بودن شاخص کل استان، همچنان معیشت خانوارهای کرمانی را زیر فشار نگه داشته است.
در بازارهای کرمان، کاهش نرخ تورم ماهانه الزاماً به معنای آرام شدن قیمتها نیست. خانوادهای که در خرداد برای خرید نان، گوشت، لبنیات، میوه یا برنج وارد بازار شده، شاید در جدولهای آماری نشانههایی از کند شدن شتاب تورم ببیند، اما در سبد خرید روزانه خود همچنان با عددهای بزرگتری روبهروست. تازهترین مقایسه شاخص قیمت مصرفکننده در اردیبهشت و خرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد تورم ماهانه کرمان از ۷.۸ درصد به ۷.۴ درصد کاهش یافته، اما این کاهش کوچک نتوانسته تصویر کلی گرانی در استان کرمان را تغییر دهد. شاخص کل کرمان در خرداد به ۶۸۸.۵ رسیده؛ عددی بالاتر از شاخص کل کشور که ۶۵۶.۴ ثبت شده است. در همین حال، خوراکیها در کرمان مسیری متفاوت و هشداردهندهتر را طی کردهاند؛ شاخص خوراکی استان از ۸۶۰ در اردیبهشت به ۹۳۷.۱ در خرداد رسیده و تورم نقطهبهنقطه خوراکیها تا ۱۴۱.۲ درصد بالا رفته است.
کاهش اندک تورم در کرمان از فشار قیمتها کم نکرد
نخستین نکته در جدول کرمان، کاهش جزئی تورم ماهانه کل است. تورم ماهانه استان از ۷.۸ درصد در اردیبهشت به ۷.۴ درصد در خرداد رسیده؛ یعنی ۰.۴ واحد درصد کمتر شده است. در نگاه اول، این عدد میتواند نشانهای از کند شدن سرعت رشد قیمتها باشد. اما مسئله اینجاست که تورم ماهانه ۷.۴ درصدی همچنان سطحی بسیار بالاست و وقتی با میانگین کشوری مقایسه میشود، تصویر نگرانکنندهتری به دست میدهد.
در خرداد، تورم ماهانه کل کشور ۵.۹ درصد بوده است؛ یعنی کرمان ۱.۵ واحد درصد بالاتر از میانگین ملی ایستاده است. به بیان سادهتر، اگرچه سرعت گرانی در کرمان نسبت به اردیبهشت کمی کمتر شده، اما همچنان از سرعت عمومی گرانی در کشور بالاتر است. این همان نقطهای است که کاهش ظاهری تورم را از آرامش واقعی در بازار جدا میکند.
شاخص کل قیمت مصرفکننده در کرمان نیز همین روایت را تأیید میکند. این شاخص از ۶۴۰.۹ در اردیبهشت به ۶۸۸.۵ در خرداد رسیده؛ افزایشی معادل ۴۷.۶ واحد. در کل کشور، شاخص کل از ۶۱۹.۶ به ۶۵۶.۴ رسیده و ۳۶.۸ واحد افزایش داشته است. بنابراین رشد عدد شاخص در کرمان، هم از نظر سطح و هم از نظر مقدار افزایش، جلوتر از میانگین کشور بوده است.
این تفاوت برای خانوارهای کرمانی معنای روشنی دارد: حتی اگر نرخ تورم ماهانه کمی پایین آمده باشد، سطح عمومی قیمتها در استان همچنان با شتابی بالاتر از کشور بالا رفته است. برای خانواری که درآمد ثابت دارد، این وضعیت یعنی فاصله میان دخل و خرج همچنان بیشتر میشود؛ فقط شاید سرعت دور شدن آن کمی کمتر از ماه قبل شده باشد.
کاهش تورم ماهانه در کرمان به معنای ارزان شدن کالاها نیست؛ شاخص کل استان در خرداد به ۶۸۸.۵ رسیده و همچنان بالاتر از میانگین کشور ایستاده است
سطح قیمتها در کرمان بالاتر از میانگین کشور ماند
مقایسه کرمان با کل کشور یک تصویر یکدست و ساده ارائه نمیدهد. از یکسو شاخص کل قیمت مصرفکننده در کرمان بالاتر از میانگین کشور است؛ از سوی دیگر، برخی نرخهای تورمی کرمان در خرداد نسبت به کشور وضعیت بهتری نشان میدهند. همین دوگانگی، تحلیل وضعیت استان را مهمتر میکند.
در خرداد، شاخص کل کرمان ۶۸۸.۵ بوده، درحالیکه شاخص کل کشور ۶۵۶.۴ ثبت شده است. این فاصله ۳۲.۱ واحدی نشان میدهد سطح عمومی قیمتها در کرمان از میانگین کشور بالاتر ایستاده است. بهخصوص وقتی شاخص کل را بهعنوان نمایندهای از سطح عمومی هزینه زندگی در نظر بگیریم، میتوان گفت خانوار کرمانی با سطح قیمتی بالاتری نسبت به میانگین ملی مواجه است.
اما در تورم نقطهبهنقطه کل، کرمان وضعیتی متفاوت دارد. تورم نقطهبهنقطه کل استان از ۶۹ درصد در اردیبهشت به ۶۳.۴ درصد در خرداد کاهش یافته است؛ یعنی افتی معادل ۵.۶ واحد درصد. در مقابل، تورم نقطهبهنقطه کل کشور از ۸۳.۹ درصد به ۸۸.۶ درصد افزایش یافته است. بنابراین کرمان در این شاخص، برخلاف روند ملی، کاهش را تجربه کرده و از میانگین کشور پایینتر ایستاده است.
این نکته برای تحلیل سیاستی اهمیت دارد. کاهش تورم نقطهبهنقطه کل در کرمان به این معناست که آهنگ افزایش قیمتها نسبت به خرداد سال قبل، در سطح کل کالاها و خدمات، کندتر شده است. اما این کاهش وقتی کنار شاخص کل بالاتر از کشور قرار میگیرد، نشان میدهد کرمان هنوز در سطح بالاتری از قیمتها قرار دارد. یعنی ممکن است سرعت سالانه رشد قیمتها در برخی بخشها کمتر شده باشد، اما قیمتها از پیش در سطح بالاتری تثبیت شدهاند.
در نرخ تورم سالانه نیز کرمان و کشور تقریباً در یک مسیر صعودی حرکت کردهاند. تورم سالانه کل کرمان از ۴۲.۶ درصد در اردیبهشت به ۴۵ درصد در خرداد رسیده است. در کشور نیز این نرخ از ۵۷.۷ درصد به ۶۲ درصد افزایش یافته است. بنابراین اگرچه تورم سالانه کرمان از کشور پایینتر است، اما روند آن همچنان افزایشی است و این یعنی فشار میانمدت قیمتها هنوز تخلیه نشده است.
سفره خانوار زیر فشار خوراکیها
مهمترین هشدار جدول کرمان در بخش خوراکیها دیده میشود. شاخص خوراکی استان از ۸۶۰ در اردیبهشت به ۹۳۷.۱ در خرداد رسیده؛ یعنی ۷۷.۱ واحد افزایش در یک ماه. این رشد، حتی از افزایش شاخص خوراکی کشور نیز بیشتر است؛ در کل کشور شاخص خوراکی از ۸۹۴.۷ به ۹۵۵.۲ رسیده و ۶۰.۵ واحد بالا رفته است.
در ظاهر، تورم ماهانه خوراکی کرمان از ۱۰.۵ درصد در اردیبهشت به ۸.۳ درصد در خرداد کاهش یافته است. اما تورم ماهانه ۸.۳ درصدی برای خوراکیها همچنان بسیار سنگین است. خوراکیها بخش انعطافناپذیر سبد هزینهای خانوارند؛ یعنی خانوار نمیتواند بهسادگی از خرید آنها صرفنظر کند. ممکن است کیفیت کالا را پایین بیاورد، مقدار خرید را کم کند، یا برخی اقلام را از سفره حذف کند، اما فشار این بخش مستقیماً به معیشت روزمره منتقل میشود.
تورم نقطهبهنقطه خوراکیها در کرمان، تصویر را جدیتر میکند. این شاخص از ۱۳۰ درصد در اردیبهشت به ۱۴۱.۲ درصد در خرداد رسیده؛ افزایشی معادل ۱۱.۲ واحد درصد. در کشور، تورم نقطهبهنقطه خوراکیها از ۱۳۰.۴ درصد به ۱۳۴.۶ درصد رسیده و ۴.۲ واحد درصد افزایش داشته است. به این ترتیب، رشد نقطهبهنقطه خوراکیها در کرمان نهتنها افزایشی بوده، بلکه شدت آن از میانگین کشور بیشتر بوده است.
این بخش همانجایی است که آمار از سطح جدول خارج میشود و به زندگی روزانه مردم وصل میشود. وقتی خوراکیها چنین جهشی دارند، فشار تورم بر گروههای کمدرآمد و طبقه متوسط آسیبپذیرتر میشود. خانواری که سهم بیشتری از درآمد خود را صرف غذا میکند، بیش از خانواری که هزینههای متنوعتری دارد، از تورم خوراکی آسیب میبیند. در استانهایی مثل کرمان که بخشی از جمعیت در شهرستانها، مناطق روستایی و حاشیه شهرها با درآمدهای محدودتر زندگی میکنند، تورم خوراکی فقط یک شاخص اقتصادی نیست؛ نشانهای از فرسایش امنیت غذایی خانوار است.
نکته مهم دیگر این است که شاخص خوراکی کرمان در خرداد هنوز پایینتر از شاخص خوراکی کشور است؛ ۹۳۷.۱ در برابر ۹۵۵.۲. اما سرعت رشد آن در یک ماه و جهش تورم نقطهبهنقطه خوراکیها نشان میدهد استان میتواند در ماههای بعد با فشار بیشتری روبهرو شود. به بیان دیگر، سطح شاخص خوراکی کرمان هنوز از کشور پایینتر است، اما شتاب آن نگرانکنندهتر شده است.
خوراکیها مهمترین نقطه هشدار در اقتصاد خانوار کرمانیاند؛ تورم نقطهبهنقطه خوراکیها در استان به ۱۴۱.۲ درصد رسیده و فشار مستقیمتری بر سفره مردم وارد کرده است
خانوار کرمانی اثر کاهش تورم را در بازار نمیبیند
در هر دو جدول، یک الگوی مشترک دیده میشود: تورم ماهانه کاهش یافته، اما شاخصها و تورم سالانه همچنان بالا رفتهاند. این الگو برای فهم درست وضعیت قیمتها حیاتی است. کاهش تورم ماهانه به معنای ارزان شدن کالاها نیست؛ فقط یعنی قیمتها نسبت به ماه قبل با سرعت کمتری افزایش یافتهاند.
در کل کشور، تورم ماهانه کل از ۸.۸ درصد در اردیبهشت به ۵.۹ درصد در خرداد کاهش یافته است. تورم ماهانه غیرخوراکی نیز از ۹.۵ درصد به ۵.۳ درصد رسیده و کاهش ۴.۲ واحد درصدی داشته است. اما همزمان شاخص کل کشور از ۶۱۹.۶ به ۶۵۶.۴ افزایش یافته و تورم سالانه کل از ۵۷.۷ درصد به ۶۲ درصد رسیده است. بنابراین در سطح ملی هم کاهش تورم ماهانه به معنای توقف گرانی نبوده است.
در کرمان نیز همین وضعیت دیده میشود. تورم ماهانه کل از ۷.۸ به ۷.۴ درصد کاهش یافته، تورم ماهانه خوراکی از ۱۰.۵ به ۸.۳ درصد رسیده و تورم ماهانه غیرخوراکی از ۷.۸ به ۶.۴ درصد کاهش یافته است. اما در همین فاصله شاخص کل از ۶۴۰.۹ به ۶۸۸.۵ رسیده، شاخص خوراکی از ۸۶۰ به ۹۳۷.۱ افزایش یافته و نرخ تورم سالانه کل از ۴۲.۶ درصد به ۴۵ درصد بالا رفته است.
این تناقض ظاهری، همان نقطهای است که باید در روایت عمومی تورم توضیح داده شود. مردم وقتی میشنوند «تورم کاهش یافت»، انتظار دارند اثر آن را در قیمتها ببینند؛ اما آنچه در بازار تجربه میکنند، افزایش مداوم قیمتهاست. دلیل این شکاف در تعریف آماری تورم نهفته است: کاهش نرخ تورم یعنی کاهش سرعت افزایش قیمت، نه کاهش خود قیمت. برای کرمان، این وضعیت حساستر است؛ زیرا استان از یک طرف شاخص کل بالاتری نسبت به کشور دارد و از طرف دیگر، خوراکیها با سرعت بیشتری در حال گران شدناند. به همین دلیل، حتی کاهش محدود تورم ماهانه نمیتواند فشار واقعی بر خانوار را پنهان کند.
کرمان در نقطه هشدار معیشتی
مقایسه دو جدول اردیبهشت و خرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد کرمان با وضعیتی دوگانه روبهروست. در برخی شاخصها، مانند تورم نقطهبهنقطه کل، استان بهتر از میانگین کشور عمل کرده و کاهش قابل توجهی داشته است. اما در شاخص کل، سطح قیمتها در کرمان همچنان بالاتر از کشور است و در بخش خوراکیها، روند استان نگرانکنندهتر از میانگین ملی به نظر میرسد.
از این منظر، مسئله اصلی کرمان فقط «نرخ تورم» نیست؛ مسئله ترکیب تورم است. وقتی فشار اصلی از سمت خوراکیها وارد میشود، تورم مستقیماً به سفره خانوار میرسد. کاهش تورم ماهانه، اگر با کاهش فشار خوراکیها، کنترل قیمت کالاهای ضروری و تقویت قدرت خرید همراه نشود، برای مردم بیشتر شبیه یک عدد روی کاغذ باقی میماند.
در خرداد ۱۴۰۵، کرمان نه در بحرانیترین وضعیت کشور قرار دارد و نه میتوان از کنار نشانههای هشداردهنده آن عبور کرد. تورم نقطهبهنقطه کل کاهش یافته، اما خوراکیها جهش کردهاند. تورم ماهانه کمی پایین آمده، اما شاخصها بالا رفتهاند. همین دوگانگی، تصویر واقعی اقتصاد خانوار در استان را میسازد: گرانی شاید کمی کندتر شده باشد، اما هنوز از سفره مردم عقب ننشسته است.