تعریض خیابان شریعتی کرمان؛ چرا درختان در مسیر خودروها مانده‌اند؟
یادداشت از عباس واحدی
با تعریض خیابان شریعتی برای آماده‌سازی مسیر اتوبوس تندرو، شماری از درختان در حاشیه سواره‌رو مانده‌اند. آیا امکان جابه‌جایی این درختان نبوده و ماندن آن‌ها چه پیامدی برای ایمنی تردد دارد؟
خیابان شهید بهشتی کرمان برای تأمین فضای عبور و آماده‌سازی زیرساخت اتوبوس تندرو (بی‌آرتی) تغییر کرده است. اما درختان قدیمی بیرون از محدوده جدید پیاده‌رو مانده‌اند و جدول‌های دور آن‌ها از لبه مسیر خودروها بیرون‌زده است. این وضعیت پرسشی پیش روی شهروندان می‌گذارد: آیا پیش از آغاز عملیات، امکان جابه‌جایی اصولی درختان و ایمنی مسیر پس از تعریض بررسی شده است؟
سابقه این پرسش به بحث‌های شورای شهر در آذر ۱۴۰۴ برمی‌گردد. «کرمان‌نو» در گزارش ۲۴ آذر از تصویب بهسازی خیابان شریعتی و حذف شماری از درختان خبر داد. در همان جلسه، امینی‌زاده، عضو شورا، خواسته بود پیش از کاشت درختان جدید، درختان قبلی قطع نشوند و شمار درختان قطع‌شده به حداقل برسد؛ بنابراین سرنوشت درختان از همان مرحله بررسی پروژه مطرح بوده است.
یک روز بعد، محمود بابایی، رئیس شورای شهر، توضیح داد که عرض مسیر حدود ۱٫۲ متر افزایش می‌یابد تا برای خطوط خودرو و اتوبوس و هماهنگی با طرح‌های آینده، از جمله بی‌آرتی، فضا فراهم شود. به گفته او، مصوبه بهسازی مجوز قطع درختان نیست و تصمیم درباره قطع یا انتقال باید در کمیسیون ماده ۷ گرفته شود؛ کمیسیونی که طبق آیین‌نامه حفظ و گسترش فضای سبز درباره قطع و جابه‌جایی درختان شهری رأی می‌دهد. بابایی همچنین بیشتر درختان مسیر را جوان و قابل‌جابه‌جایی توصیف کرد.
با این سابقه، ماندن درختان در حاشیه سواره‌رو مسئله‌ای پیش‌بینی‌پذیر بود. گزارش ۲۷ مهر خبرگزاری مهر هم می‌گوید با عقب بردن جوی، درختان عملاً در حریم خیابان قرار گرفته‌اند. اکنون باید روشن شود این وضعیت مرحله‌ای موقت از اجرای پروژه است یا بخشی از طرح نهایی خیابان.
عرض اضافه‌شده و ایمنی عبور
عرض اضافه‌شده به خیابان زمانی به ظرفیت عبور تبدیل می‌شود که خودروها بتوانند با ایمنی از آن استفاده کنند. اگر جدول بیرون‌زده یا تنه درخت راننده را به تغییر مسیر وادار کند، هم عرض قابل‌استفاده محل پرسش است و هم ایمنی تعریض. در خیابانی پرتردد و یک‌طرفه، انحراف برای گذشتن از کنار مانع می‌تواند خطرساز باشد. برخورد چرخ با جدول و ازدست‌رفتن تعادل خودرو و موتورسیکلت هم از خطرهایی است که باید بررسی شود. داوری درباره میزان خطر به اندازه‌گیری و بررسی میدانی نیاز دارد و آنچه شهروندان می‌توانند مطالبه کنند، انتشار همین ارزیابی پیش از وقوع حادثه است.
جابه‌جایی درخت بالغ و شرط‌های آن
جابه‌جایی اصولی درختان روشی آزموده در شهرهای دیگر است. شهرداری بورگ‌هاوزن آلمان در گزارشی در سال ۲۰۲۳ (۱۴۰۲) انتقال درختان بزرگ، از جمله بلوطی حدود ۴۰ساله و ۱۲ متری، را شرح داده است. این عملیات با حفظ توده خاک و ریشه انجام می‌شود.
در ایران هم خدمات انتقال درخت به روش «روت‌بال» (انتقال با توده ریشه و خاک) عرضه می‌شود و پیمانکاران داخلی سوابق اجرایی خود را منتشر کرده‌اند. این شواهد نشان می‌دهد اصل این خدمت در کشور در دسترس است.
آنچه شهرداری باید روشن کند
وقتی امکان جابه‌جایی درختان از همان ابتدا مطرح بوده، شهرداری کرمان باید بگوید این موضوع به چه اقدام اجرایی رسیده است: چند درخت ارزیابی شده‌اند، انتقال کدام درختان ممکن تشخیص‌داده‌شده، آیا از پیمانکاران دارای تجهیزات متناسب استعلام شده و کمیسیون ماده ۷ درباره این درختان چه رأیی داده است. اگر انتقال کنار گذاشته شده، باید معلوم شود مانع چه بوده است: وضعیت درخت، تأسیسات زیرزمینی، محدودیت تجهیزات، هزینه یا زمان‌بندی.
پروژه‌ای که برای بهبود عبور و آماده‌سازی حمل‌ونقل عمومی اجرا می‌شود، باید درباره عرض قابل‌استفاده و ایمنی مسیر پاسخ روشن داشته باشد. اگر امکان جابه‌جایی درختان بررسی شده است، شهروندان حق دارند بدانند چرا برای درختان باقی‌مانده اجرا نشده است.