شهر دقیانوس و غفلت دیوان‌سالاری

می‌دانیم که الان وقت این حرف‌ها نیست. می‌دانیم که کشور در فضای «نه جنگ نه صلح» نفس می‌کشد، که تحریم کمر اقتصاد را خم کرده و دغدغه‌های روزمره مردم از جنس دیگری است. اما دقیقاً همین منطق که «الان وقتش نیست»، است که تاریخ را می‌بلعد.

محوطه‌های تمدنی حوزه هلیل‌رود، از جمله آنچه به شهر دقیانوس شهرت یافته، از بزرگ‌ترین و کهن‌ترین مراکز تمدن شهری جهان به شمار می‌روند. کاوش‌های باستان‌شناختی در این منطقه، آثاری را آشکار کرده که تاریخ شهرنشینی ایران را به هزاره‌های پیش از میلاد می‌برد، به دوره‌ای که بسیاری از تمدن‌های شناخته‌شده امروز هنوز در رویا هم نبودند!

این محوطه تنها یک «اثر تاریخی» نیست. یک سند هویتی است. سندی که ثابت می‌کند این سرزمین، از همان ابتدا، خانه تمدن بوده.

طرح شهرک‌سازی اداره کل راه و شهرسازی جنوب کرمان در این منطقه، نه لزوماً از بدخواهی، بلکه از همان بیماری مزمن دیوان‌سالاری ایرانی زاده شده است: بخشی‌نگری. اداره‌ای که مأموریتش تأمین مسکن است، مسکن می‌سازد، حتی اگر زیر پایش تمدن باشد. نه به این دلیل که عالماً و عامداً قصد تخریب دارد، بلکه به این دلیل که هیچ سازوکار نهادی مؤثری وجود ندارد که پیش از هر بیل اول، پرسش میراثی را اجباری کند.

در کشوری که هماهنگی میان‌دستگاهی اغلب آرزو است تا واقعیت، این‌گونه تصادم‌ها حیرت‌آور نیست. حیرت‌آور این است که در هر بحران، همین تصادم‌ها فرصت می‌یابند پیش بروند. چون همه حواس‌ها جای دیگری است.

در تاریخ معاصر، نمونه‌های تلخی داریم از آنچه در «روزهای بحران» به میراث فرهنگی وارد شد و هرگز جبران نشد. سدهایی که دشت‌های تاریخی را غرق کردند، جاده‌هایی که از دل محوطه‌های باستانی گذشتند، و شهرک‌هایی که روی لایه‌های تمدن بنا شدند. همه در فضایی شکل گرفتند که «مشکلات مهم‌تری» وجود داشت.

اما میراث فرهنگی یک ملت، نه کالای رفاهی است که در روزهای سخت کنار بگذاریم و نه هزینه‌ای که برای حل بحران باید پرداخت شود. میراث فرهنگی بخشی از همان چیزی است که تعریف می‌کند ما که هستیم، از کجا آمده‌ایم، و چرا ارزش دارد این سرزمین را حفظ کنیم. کشوری که در فشار بحران، هویت تاریخی خود را قربانی می‌کند، با دستان خود یکی از پایه‌های مقاومت بلندمدت خود را می‌شکند. دشمنی که ما را محاصره کرده، خوب می‌داند که یک ملت بی‌ریشه، زانوی تسلیم زودتر می‌زند.

لذا از استاندار و مدیرکل راه و شهرسازی جنوب کرمان درخواست داریم، طرح شهرک‌سازی در مجاورت محوطه دقیانوس جیرفت فوری متوقف شود تا ارزیابی میراثی مستقل و شفاف صورت گیرد. این خواسته نه ضد توسعه است، نه ضد مسکن، بلکه خواست این است که توسعه بر شانه‌های تاریخ بنا نشود.